~ Lal Dena
Hringnun hi a lo va mak ngei,
Ei ta le thu ei sâwn, a lo ni teu si nawh;
A petu le neitu khuomah, a kîr nâwk hlak,
Khuo rêl ang in- L.Keivom
June 25, 2021 zîngkâr dâr 6-in, “Hello, Pu Muong, Good Morning. Vawizân ka mangin ka hmu nasa êm che a, ka hung phone el che a nih. I dam am, iem I chang?”tiin ka manga ka hmu dân a bula inthawkin a tâwp chen ka zuk hril mawl mawl a. Thu dang pakaiin lekha ka mamawhai mi hung thawn dingin ka hrilsa bawk a; hriet naw kâr dârkâr khat nêka sâwt zet ka lo inbiek tah chu! Kan inbiek zo tawite hnunga Pu Keivom chun a um â’n hawinaw thu hrilin Tv Blessing Buhril-in hospitalah check-up dingin a va fepui nghâl a, hung kîr nâwk ta lovin hospital-ah chun admit a ni nghâl thu ka zuk hrietzui nâwk nghâl. Kâr khat hnungin cancer natna a ni thuhai hung hrietfel a nih nâwk a. Damdawiina a um hma lungril fîma â’n biekpui sâwt tak le nuhnung tak chu kan putu inbiekna hi a lo ni el ta âwm! ti chu tu tieng tieng hin ka ngaituo thara. Mak ka ti khawp el.
Chuong a ni chun, November thla sȗng ngei Pu Keivom biek thei a ni lai, a hmêl hmu ding le Bengalore le Mysore-a tu-le-tehai kan malam dinga Delhi fe dinga kan intintuo lai zingin, “Ka um dân le ka chan ka thu an nawh. Iengkim chunga thuneitu chun a nuom dânin a rêl a nih,” tia ngaia Pathien rorêlna hung tlung chu a Io ta zing a, mihriem sierkawp chun chawk dik a harsa ngawt el.
Pu L.Keivom kha kum bul February thla tâwp khan Churachandpur-ah a hung chuongkai a. A u Hrangthatlur nuhmei Lalsungpui thi ral le a u Lur khawm kum 96 mi khumbeta zâl el ta thlahuol malamin, a uhai nupa thlalâkhai lakhâwma cassette an siemhai hung chawiin Pu Lura in, Saidan-ah hlim takin ruoihai kil tlâng a nih a. Hi bâka hin an tupa Ramthienghlim Varte, Sr Scientist Retd, Shillong-a umin a pu Lur thlahuolna bâwng that meuin ruoi a ţhe nâwk leiin Pu Keivom leh bawk kîl tlâng nâwk a hung ni pei.
Ama Pu Keivom khawm a tarpu Sanga (Pi Dar Sangpa)-in a thlahuolna siemin Nehru Marg, Lamka-ah Pi Lalrimawi Pudaite, Lalzar Sinate hai nupa leh ruolţha le laina ruoi kîl tlângna nei a ni nâwk a. Hi zân lem hin chu taksa ruoi chau ni lovin, hlaruoi-hnam hla, saihlahai le “Ka hmaa varâl khaw mawi chu a um” ti dâm hlim takin kan hang sak nâwk a. Ei hlasak thiem Roselyn Lalumpui a um bawka, kan hlasak rihai hrein Pi Lalrimawi Pudaite khawmin ţîn zai a rêl el thei bîk naw thu mî’n an mi hril. Keini putu hi Mizo le Hmar hla sak tlânglâwnhai hi chu a bu en kher kan ţȗl ngai nawh.
Pu Keivom hung inzin hi remchânga lain March 18, 2021-in Pi Dari’n nikum December 10, 2020-a muol a lo liemsan leia râlna le thlahuolna infâwmin James Lalhauhlut Keivom, Pu Kamzabiek naupa) Khawmawi, inah thlaithlêng buotsai a nih nâwk a. Ruolţha laina mi 50 vêl kan fiel bawk a . Hi ni hi remchânga hmangin Pu Keivom-in Pi Dar sȗnna hla Nk Grace Lalramchuon Thiek-in thiem êm êma a sak cassette tlângzâr (release) dingin a tupa ditsakna a mî’n hlân nâwk pei a. A nu a sȗnna hla:
Ka chȗn nunem mi hmangaitu,
Saisêntêta zuo bo hrailêng mi chawilientu;
Thinâ’n châwnbâna a chel a,
Zil ang ka ko kîr a rêl nawh-
ti kha Pi Dar hrietzingna dingin
Ka thai duot lai, mi hmangaitu,
Kumpui sȗltam hringnun tluonglam mi’n tawipuitu-
ti châng ruk, chang khat a phuok belsa chu, ka kutpar ka hriet anga ka hrietsa a ni leiin thu tawite hrilin a ziek en lovin kâ’n zâwtsuok vawnga, cassette tlângzârna chu ka nei tah a nih.
Hi prawkram nei zo ruoi kil hmain Saidan tlânga kan in bâwl thar (FB khawvêla chu Lal Dena Tlâng an tih)-a kan ţu-a Edward T.C.Hrangate le Emmanuel Pulamte hâ’n perkhuong perin unaunu Hmar lelte Roselyn le ruolâha iemani zât leh Pu L.Keivom hlaphuok sakin hlim takin hlaruoi kan hang kîl nâwk a. Ama khawm inhawi a ti hle nînga tih kan hlasak po po kha a lo inzîwt suok vawng a nih. Kan hlim hle. Khâng ang hun hlu kan chên lai khan Pu L.Keivom le kan hun nuhnung tak ding a lo ni ta ti zing ti hrim hrim ka ngaituo phâk nawh.
Pu Lalthanglien Ruolngul, Indian Foreign Service-a um, Indian High Commission, London-a inthawk hung kîr, a nuhmei Mercy le Churachandura châwl hung hmang le Pu Keivom khawm Delhi tieng kîr nâwk el ta ding a ni ta leiin, Mary Beth-in hmun fienriel insukthawvengna ding tiin March 20,2021-in Tuibangpui (Loktak Lake)-ah “Loktak Home Stay” (Dil chunga tlungna in)-ah sȗnbu (lunch) iengkim fel takin a lo rêlbâwl lâwk hieuva. Lalthanglienhai nupa le Pu L.Keivom le a rawinu ţhuoiin motor pahniin kan zu thawveng a. Loktak Lake kam vehicle parkingah motorhai kan siefel hnung chun tuiinhliena zakuohai (swimming suit) an min hâktira lawnglênga kan chuong tah a; kutpârin â’n khât tâwkin tui ka hei luok ve zing a.
Loktak lai lunga “IN” chu kan hei tlung ta ngei a, a chung sâwnga dâm kan hang kai a. Chawmkhat kan châwl hadam hnungin dailuo zeu le ngasa inhnik tâwk tak kan hei fâk tlâng a. Thlîrna tieng tieng dil incham puouvin ei hei hmuh a. Kan bufâk kâr Chalrâng nunghâk le tlangvâl a chung sâwng kai hai chun lekhazuol meisi a sukthlâk pal amani ding ngaidi in chu a hung kâng phut tah a; sienkhawm tuichunga um kan ni leiin chawmkhat hnungin ţhelmit nâwk nghâl a nih. Sâwt um ta lovin lawngin him takin vakam kan hung tlung nâwk tah a nih. Swimming suit-hai hlîpin lamtung kan hang kai ţan nawk a. Pu L.Keivom a sâwl leiin lamtung chanve lai chun kan la châwl a, chawmkhat hnungin lampui ţhuom chu kan hang kai thei chau a nih. Khânglai huna khawm khan Pu Keivom kha cancer natnain a lo keiawr zing a lo nih âwm. Sendra Restaurant-ah coffee dâm kan dâwnin kan la hei in-selfie vêl kha tie!
Pu Keivom Churachandpur-a a maksan tâwm khan Pu Mang Taithul, (Weekend Hornbill Digit TV) neituin vawi iemani zât interview dingin a lo hung kan zing bawk. Mikhuol naah sa ngawt fâk kha a nghawk ta deu ning a tih, Pu Keivom-in thlaihna a châk thu a hril leiin Mary Beth-in thlaihna inhnik deuvin a lo siem a, a zawlpa Dr David Buhril le Mang Taithul ţhangin sȗnbu kan hei fâk tlâng nâwk a, kha kha kan hun hmang hmun khat tâwpna ding a nih ti hrim ka lo hisâp phâk ngai nawh.
Pu Keivom natna a hung zuol pei a. Thi hnunga inchawimawi nêkin dam laia inchawimawi a ţha lem ti changchawiin Delhi hotu hai Pu Lalhmingthang Songate, Romeo Hmar le mi ţhahnemngai ţhenkhat haiin “ A Tribute to Pu L Keivom” ti thupuia hmangin Online Program an hung siem a , kei khawm hun nei dinga fiel ka ni angin Zoom hmangin Pu Keivom chanchin tawite hrilna ka nei a. Ama khawmin a zâlkhuma inthawkin a mi lo thlîr ve zing ka zuk hmu a, chu chu a damlai hmêl ka hmu tâwpna a lo ni zing tah.
November 27, 2021 zîngkâr L.Keivom Fan Club whatsapp-a Pu L.Keivom khawmuol hre ta lo, boruokdi (oxygen) pêk el hmabâka um hmêl ka zuk hmu chun kâ’n ring hman hmâ’n ka ţap suok a. Mary Beth makti le inlau êm êmin,“Iem, iem, iem a ni ta le?”tiin a mi hung sawi a, ka dawn thei vak nawh a, ka tablet-a Pu Keivom thlalâk kâ’n entir chun, thil umzie a hriet tah a. November 28,2021 tȗk zîngkâr 5:46-in Pu Keivom-in chatuon ram a mi lo inlawisan tah ti ka zuk hriet chun, hadam takin “Pu Muong, Liem el ta rawh,” ka ti thei tah a nih. A hlaphuok bawk keikawiin hienghin kan thla tah a:
Ka Pu dittak, mi ngainatu,
Ziekfung chel le dâwnril chânga kâ’n râwnpui tak;
Thina châwnbâna a chel a,
Zil ang ka ko, kîr a rêl nawh.
Note: Hun remchânga ama chanchin puol la hung ziek nâwk ning a tih.
