~ Ramditum Ralsun
“Chun, Lalpa chu Thlarau chu a na, Lalpa Thlarau umna taphawta chun zalĂŞnna a um hlak" ~2 Korinth 3:17
Tulaia khawvel sâwihnîngtu le mi ngaiven tak chu Myanmar rama sipai tha
hratna hmanga mipui ro-in-rêlna pâwnglâk (Myanmar Coup) hi a nih. Kum bul lai
khan Myanmar-ah inthlangpui (General Election) nei a ni a, kum 2015 a’nthawka
rorĂŞlna cheltu Aung San Suu Kyi inrawi National League for Democracy (NLD) chun
hnesâw takin hrâtna chang sien khawm, sĂŞlklatu pawlha’n inthlang le vote tiem
hunah thil fello a um tia an intumna chu sipai rorĂŞlna in a thlawp a, Myanmar
ram pumpui chu February 1, 2021 a’nthawk khan kum khat sung emergency puongin sawrkarna chu a pâwnglâk
a, Military Commander-in-Chief Min Aung
Hlaing chu rorêlna khâwl cheltu (Dictator) a hung ni tah a nih. Hieng lai zing
hin, sĂŞlkaltuhai intumna chu Election
Commission chun bĂŞlchieng dâwllo niin áąhang a khâw ve thung.
Sipai rorĂŞlna hnuoia Myanmar ram a hung um china inthawk buoina namĂŞn lo a suok a. Sawrkar pâwnglâkna chu a ram mipui ha’n nasa takin an dodal a. Ni tinin a rampum huopin áąhalai, naupang le a tar a zĂ»rin sipai rorĂŞlna an ditnaw zie suklangin protest an nei hlak a, sipai tha hrâtna hmangin beilĂŞt zing an ni bawk a. RorĂŞlna cheltuha’n mipui umkhâwm, lampui hrâw le rorĂŞltu laka hĂŞlna suktawp dingin thupĂŞk a’n suo zing a, mipuihai an to áąawk áąawk thei nawh. Lampui lĂ»nna hmun, kawtthlĂŞr le kilkhâwr a hai protest a áąhanghai le sipai hawn an inbeituo a, NLD áąhuoitu Aung San Suu Kyi le a sinthawpuihai áąhangin mi tam tak intângna In-ah khum an ni a; sipai ha’n hmawltum, rubber bullet le silai tak hmanga an beilĂŞt leiin hliemna tuok enkawl ding hmun tam takah dĂŞng bĂ»min an um a, thina tuok khawm mi áąhahnem tak an ni tah. Chanchinthar ei en chun, ni tin hin hliem tuor le thina tuok hmu ding an um zing hlak. Military Commander-in-Chief Min Aung Hlaing chun, emergency tâwp hunah inthlangna áąha taka huoihawt a, mipui ro-in-rĂŞlna (democracy) sawrkar la siem dingin thutiem a nei a chu mipui ringzo hlâw nĂŞk hmanin, inpâwnglâkna dodal pawlhai tha a sukthak zuol sau a, khawvel sawisel a tuok zing bawk a nih. Myanmar ram ngirhmun le thiltlunghai hi khawvelin a thlir áąhup a, zalĂŞnna a um theina dinga inrawl dingin Myanmar-in khawvel a ko ve zing bawk.
Myanmar ram ngirhmun hin a ram mipuihai lai inthuruolna áąha a hung phursuok niin a’n lang a. An hun tawng hi áąhanaw in ditum lo tak nisien khawm, kawngkhat taka chu hlawkpuina an nei leiin, nundan pangngai an hung nei thei a ni chun, an hmabak sukĂŞng pha thei dingin a’n lang. Myanmar ram hin kum 1948 khan Britain a’nthawk zalĂŞnna a hmu a, 1962 a’nthawk 2011 chen, mipui an hung changkâng a, râwl insuoa mani a ro-in-rĂŞl theia an hung um hma po kha sipai rorĂŞlna hnuoia inenkawl an nih. Hieng hun sung po po hin sipai rorĂŞlna hnuoiah Myanmar mipuihai chun rinumna nasatak an tuor hlak a. Mipuihai chu sipaihai kutthak nuolna a hmang an ni hlak a, hieng lai huna hin mi tu khawm sipai rorĂŞlna dolĂŞta hmalatu an um ngai nawh.
Sipai rorĂŞlna hnuoia an um sung hin a ram sunga chĂŞng hnam hnuoihnung lemhai chun sukdudâna nasa tak an tuok hlak a. Mi tam tak chu áąhenum ram haiah an râlzâm a. Ṭhenkhat refugee certificate lain India rama khawm tam tak refugee in an hung lĂ»t hlak bawk. Hieng lai huna hin mi tu khawm sipai laka hel le tharum insuo ngam an um naw a, an ram maksan kha an ta dinga zalĂŞnna in an lo ngai hlak a nih.
Tuta áąuma thiltlunga ruok hin chu mipuihai an to áąawk áąawk thei naw a, an dikna (rights) changchâwiin rorĂŞlna indik a um theina dingin, pumkhatin sipai rorĂŞlna an ditnaw zie suklangin an khinglĂŞt ta lem a nih. Chanchinthar le social media tum tum haiah thiltlunghai hmu thei zing an nih a. Hi buoina hin ram hmangaitu indik tam tak a hung sersuok a; rorĂŞlna indik chu a la hung inhersuok ngei beisei a um. Myanmar ram hmangaitu, zalĂŞn taka a ram mipuihaiin mani ngeia ro an inrĂŞl theina ding hmakhuo ngâitu an pung deu deu a. Chuong hai lai chun, “thlang tlinga um democracy sawrkar a ngirsuok naw chun tu khawmin sipai rorĂŞlna thu ngâi lo ding” ti áąawngkam a sâksuok leia a sina inthawka bân, Myanmar ram ai-awa UN a sinthaw (Myanmar’s Ambassador to UN) Kyaw Moe Tun khawm a áąhang veh a. Sipai áąhang lai mi áąhahnem tâwk tak an sin tâwpsanin mipui hmalakna an zawm a, mipui le sipaihai an inbeituo hunah sipai áąhenkhat mipui tienga áąhang lem social media video haiah hmu ding an um nuol bawk. Ni khat lai el khan nunghakte pakhat chu ram le mipuihai ta dinga inpumpe in a suokdawk a. Ama chun thuziek badge anga awr a maksan a, thuziek a chun san theia a um pal chun ti’n a blood group (B) le “ka taksa hai a hliem nasa taluo leia sansuok thei ta lo dinga ka lo um chun, ka taksa pĂŞng (organ) la hmang thei um hai po a mamâwhai ta dingin ka donate” ti’n a ziek. A huoisen áąal áąal khawp el. Mipui le sipaihai an inbeituona-ah a hringna a chân nghe nghe bawk.
Hieng anga mipui ro-in-rĂŞlna dit leia anni laia inpumkhatna hung inpiengtirtu tak chu NLD áąhuoitu Aung San Suu Kyi hi a nih. Ama hi Burmese Politician le Revolutionist áąhuoitu Aung San a naunu a ni a, a pa Aung San khawm hi mipui zalĂŞnna a ngaipawimaw leiin tulai huna Myanmar mihaiin India pa Mahatma Gandhi ei ti anga “Father of Myanmar” ti title an pek thei ve ngat a nih. Aung San Suu Kyi hi London hmuna inchĂ»k suok, dan tieng khawm thiemna inril tak nei mi a nih. Mipui zalĂŞnna le mania ro-in-rĂŞlna (democracy) a ngaipawimaw leia sipai rorĂŞlna khing ngam ngat; hi le inzawma hmalakna tum tum a huoihawt leia 1989 le 2010 inkar sĂ»ng kum 15 vel zet In-a khum (House Arrest) a sie, a thiltum le hmalakna khawvelin a hrietpui leia House Arrest-a a um laia Noble Peace Prize dawng thei a nih. Ama hin a party inrâwi NLD chu 2015 inthlangpui áąum khan hrâtna a changpui a, sawrkarna an chel sungin State Counselor le Minister of Foreign Affairs hai a chel a nih. Aung San Suu Kyi inrâwi sawrkar hi hrâta an ram áąhuoiin, sipai rorĂŞlna a’nthawk zalĂŞn takin hringnun hmang hai sien ti hi Myanmar mipuihai thlâkhla le beiseina chu a nih.
Thukhârna: Myanmar ram ngirhmun hi khawvelin a thlĂ®r áąhup a; buoina an tuok meka inthawk zalĂŞn hai sien ti hi mi tin duthusam a nih. Joe Biden (US President), Jacinda Ardern (New Zealand Prime Minister), Boris Johnson (UK Prime Minister) le khawvel áąhuoitu dang dang khawmin Myanmar ram ngirhmun an ngaimâw thu le theitâwpa hma an lak ding thu an puong. Thiltlung mek hin khawvel a dĂŞngsuok ta’k leiin, UN level a hmalakna khawm a hung um pei beisei a nih. Chu lai zingin, Myanmar ram hi tuta buoina a inthawk zalĂŞn sien khawm, a ram hi sanhim a ni tak tak ding am ti hi ngaituo tham tak chu a nih.
Ni khat lai khan ‘Eh Wah and Eh Ler Tha Voice of Karen’ ha’n ‘Save Myanmar’ ti hla an sak ka lo ngai fĂ»k a. A hla thu a áąha a, a saktuhai an thiemin ngai man a um a, a thufĂ»n dĂ®lsĂ»t taka ei ngaituo chun ngaituona a keitho áąha hle. An hlasak hi hang tuihni ding ni inla chu ziek ding tam tak um a tih. Chu hla ka ngai mek laia ka lungrila hung inlang chu: ‘Myanmar in sipai rorĂŞlna hnuoia a tuorna hi tâwpin zalĂŞn sien, a ram le a sĂ»nga chĂŞng mipuihai hi sanhim an ni tak tak ding am?’ ti hi a nih. Myanmar a hin Buddhism sakhuo zuitu an tamtak a, a dawttu chu Kristien nihai sien khawm, a percentage a sĂ»t chun za-ah pariet (8%) chau an ni phâk a. Hmun hran hrana inthawk Missionary tirlĂ»t ni hlak hai sien khawm, sakhuo ináąhang dan en chun hma a sâwn taluo nawh. Myanmar ramin buoina a tuok mĂŞk hi mak danglam takin Pathienin hmangruo in hmang hlau sien; sipai rorĂŞlna tawtawt taka inthawk le suol khuopna a inthawk an zalĂŞn theina dingin áąawngáąaipui an ngâi hle a nih.
Rengkai: 4th March, 2021
