~ Ramditum Ralsun
“Nothing in life is to be feared, it is only to be understood. Now is the time to understand more, so that we may fear less.” ~ Marie Curie
KhawvĆŖl rambunghai laia mihriem chĆŖng tamna tak, China khawpuia inthawk COVID-19 hripui į¹ium tak chu Eurokuilo thlipui anga hrĆ¢tin a hung hrĆ¢ng a. SĆ¢wt Ć¢w hman lovin, khawvĆŖl pum a sĆ¢wihnĆ®ng a. A chĆ®n a lien, a hausa le pasie a thlier hran nawh. HrilĆŖngin a manhai chu zangĆ¢ina nei dĆŖr lovin a herthliek a, nu le nau thla a sukbĆ¢r hle. Doctor le Scientisthai thiemna khawmin hi hrivawi dolĆŖt zo thei ding damdawi a la ngaituo suok thei nawh. Mi tin, a thiem le mĆ¢wltak khawm ni inla, hi hrilĆŖng dolĆŖtna dinga ei thaw thei umsun chu, thurĆ¢wn į¹hahai zĆ¢wm a, insukfĆ¢i į¹ha a, mi le inpĆ¢w lova a tam thei ang In-a inkhum a la ni hri phawt.
COVID-19 hrilĆŖng hung inį¹an dan, a natna inlangsuok dan, a’n kĆ¢isĆ¢wng dan, invĆŖng dan tihai le hi hrilĆŖng le inzawmna neihai hrim hrim chu ei hriet hne tĆ¢wl ta hle a, hrilsap ding khawm um rak ta lova ngai thei a ni a, ei fihlĆ®mna dinga thurĆ¢wnhai zĆ¢wm le zĆ¢wmnaw thua ruok chu mimal ngaidĆ¢n le remhrietna-ah an nghat ve. COVID-19 hrilĆŖng-in a hung phursuok į¹henkhathai tlĆ¢wmte te-in thlĆ®rna la hang nei met ei tih.
Hrilêng le Inkhârkhip:
COVID-19 hrilĆŖngin ei ram a hung rĆ»n į¹an tĆ®ra sawrkar thlungpuiin hi hri laka ei him theina dinga thurĆ¢wn a siem chu InkhĆ¢rkhip (Lockdown) a nih. Ei hriet seng angin, hi hrilĆŖng ei lĆ¢ksĆ¢wng nĆ¢wna ding chun midang le inpĆ¢w lo kha a him tak a ni rĆŖng a; doctor le damdĆ¢wi thiemhai khawmin, kut sĆ¢wpfĆ¢ia midang leh inhnĆ¢i lo (social distancing) le mani a inkhum hran, self Quarantine tihai bĆ¢k kha chu a tĆ®ra inthawk khawmin hril ding an hriet tam rak nawh. COVID-19 invawi hai damdawi ding la um nghĆ¢l lo chuh! Tu chen khawm hin a la ni zing a, thurĆ¢wn į¹ha le infĆ»ina ruok chu a tam ta thung.
InkhĆ¢rkhip hi hrilĆŖng leia himna dingin a į¹hatna tamtak a um a lo ni Ć¢wm. Tienlai ei Pi le Puhai khawmin ‘Khawser’ an lo thaw hlak a; an thiltum le thĆ¢wna san tak chu natna hrik į¹iumhai laka an himna ding a nih. Puotieng mi tukhawm lĆ»t le suok thei lo dingin khawbing an inkhĆ¢rkhip a, Thiempu in inthĆ¢wina neia a thiemthilhai a suokhĆ¢wm khan, mihriem ta dinga į¹ium le thina chen intlung thei ding hrivawihai kha hnawt hmangin an inngĆ¢i hlak. MimĆ¢wl le thiemna nei lohai khawmin hi ang ngaidĆ¢n neia sakhuo fepui dana an lo hmang a ni chun, ei him tlĆ¢ngna dinga thuneituhaiin hun sĆ¢wtnĆ¢wte sĆ»nga zui ding dan an mi siem pek hi zĆ¢wm el a him tak Ć¢wm.
Lockdown le Online Ministry:
HrilĆŖng leia mihriemin nundan pangngĆ¢i ei nei thei naw huna automatic a hung suok ve nghal chu Internet thilthĆ¢wtheina hmanga rawngbĆ¢wlna, Online Ministry hi a nih. PĆ¢wl tinin YouTube Channel hmangin rawngbĆ¢wlna ei nei į¹an a. Hi rawngbĆ¢wlna hi hun tam takah mi tamtak chun an lo hmang į¹angkai ta hlak nisien khawm, eini rĆ¢wi ta ding chun a bul inį¹anna a ngai thei ding a nih. Inkhawmpui le programme pawimaw tamtak Internet a hai Live le Live lo khawmin lo pe tĆ¢wl ta hlak inla khawm, Biekin hawng loa Online chau hmanga inkhĆ¢wm tak anga Pathienthu ei ngĆ¢ina hi hun dangah a la um ngĆ¢i nawh.
HrilĆŖngin a mi’n khĆ¢rkhiptir a, Pathienthua inhnikna nei mi an tam pha a, Online fethlenga hmun hran hrana um mi tamtak lungril hmunkhat puta Pathien be tlĆ¢ng theia ei hung um hi lĆ¢wm a um hle a; a buotsaitu pĆ¢wl tum tumhai inkĆ¢ra inerna – ‘nangni ta chu chuong chun, keini ta khang khah’ ti ang zĆ¢wng deu, kuttum inlĆ¢ng si loa lungril sĆ»ngrila insuolna a phur sa ve ruok hi chu tirdakum tak, hmelma in ei hnam sungah bĆ» a khuor nghet zie le, thuneina ei la’n changtir rawp zie chu a sukchieng kawng el. Hieng ang hun harsa tak hnuoia lĆŖng ei ni ta lei hin, Online hmanga rawngbĆ¢wlna le Thlaraua ngĆ»i le chĆ¢uhai insukkhawp theina hi a tam thei angin ei hmang į¹angkai hi a į¹ha tak Ć¢wm a, į¹awngį¹aina leh į¹hang la seng inla nuom a um hle.
Lockdown le Online Class:
Online Class ei ti khawm hi ram changkĆ¢ng le hmun tam takah chu į¹angkĆ¢i taka an lo hmang ta hlak nisien khawm, eini hmun kilkhĆ¢wr le mi į¹awphnawkhai ta ding chun COVID-19 hrilĆŖng-in a hung phursuok a ni nawh ti ngam um kher naw’ng ei tih. A bul į¹antĆ®r lai chuh naupang chĆ®n kawl ve kan ni leiin, Online Class an ti hi a nghawk pĆ¢wl laia į¹hang ve ka nih. Naupangin School kĆ¢i tak tak angin lungril an pĆŖk naw a, į¹hahnemngĆ¢ina khawm an nei naw hle. Lockdown leiin School an chĆ¢wl tlat a, hang į¹hahnemngai ngut thu um lo chuh! Ei inhnikna a ni naw leia Teacher lo ni ve lo ta ding chun, į¹hahnemngai taka nauhai In-a lekha lo inchĆ»ktir chu a harsa veh a. SĆ¢wl taka sin ei thaw hnungin an inchĆ»kna fee ei la pĆŖk nĆ¢wk ding ti ngaituo huna lem chuh tha a zawi ngĆ¢wi ngĆ¢wi a, phĆ»rna pakhat khawm a um naw a, ‘Lockdown a School an chĆ¢wl nana na chun iengkim lockdown hai sien, inchĆ»k chĆ¢wlin fee pe naw inla, kumthara pĆ¢wl an zawm le an intĆ¢ng an thu thu ni raw seh’ ti hi minaran satlie pakhat ngĆ¢idan ve a nih.
Hun a hung fe pei a, ei ngirhmun le boruok pal mĆŖkhai khawmin thu an hung hril pei a. NgĆ¢idan thlĆ¢k zen zen lo lungril khawm a thembuoi thei thil a um ve tlat! Mi mĆ¢wltak khawmin Online Class į¹hatzie hi an hrietsuok tah. Internet thilthĆ¢wtheina hmangin naupangin Online in class an hang hmasuon a, inchĆ»ktirtu school haiin fee iengkhawm lak lo ding an la hang ti nawk a; naupangin inchĆ»kna environment an nei zing bakah, sĆŖngna iengkhawm um lo chu a va hamį¹ha tlĆ¢k ngei. Nu le Pahai lesson į¹ha tak a pĆŖk niin a’n lang. Teacher-hai hi hlaw beisei el an lo ni nawh. Naupanghai hmakhuo ngĆ¢iin hmangina leh an lo enkawl zing hlak zie a sukchieng. Nu le Pahaiin Online Class lei hin teacher-hai chungah bat tamtak an nei a nih.
Online hin ieng chen am ei la’n keihruoi ding ei hriet nawh. Half Yearly Exam, Final Exam, Promotion, Board Exam le a dang dang chuh thuneituhai mĆ¢wphurna-ah innghat ngam ding a nih. Nau lekhathiem ei dit tĆ¢wl si a, thuneituhai thlawpa sinthaw ve hi ei mawphurna chu a la ni hri phawt. Smartphone le Internet thiem lohai khawmin inchĆ»knain hmang į¹angkai tum ei tiu. Mi į¹henkhat ta dinga Online Class in sumhnĆ¢r a siem pĆŖk khawm hi, a thei china chu ei inhermilpui thiem a pawimaw a nih. Ei hun tawngin a phursuok ve tlat a!
Lockdown Titi:
HrilĆŖng leia Lockdown hin thil tamtak a hung phursuok a, titi lĆŖngvĆŖl khawm a tam pha hle. A pawimĆ¢w zuola ngĆ¢ihai tĆ¢wite te-in hang thairĆ¢ng inla. ZĆ¢n khat lai khan ruolį¹ha pakhatin Facebook-ah Mizoram ha’n film tĆ¢wi (short film) ei tulai boruok le inzĆ»la an siem, ‘Pindan Chhungril’ a hung share ka lo en veh a, ngaituona a themin inchĆ»ktir tamtak a neiin ka hriet. Lockdown lei hin mi tinin theitĆ¢wp suoin thei ang angin hma ei lĆ¢k seng a. Mani remhriet dĆ¢na thawa hming cher nuom pĆ¢wl dam le, thĆ¢w mĆ¢kmaw a ngĆ¢ia an thilthaw mi hriet kher nuom lo pĆ¢wl dam um an ta, an rĆŖng chun mi į¹hangpuitu vawng an nih.
Ni khat laia News Reporter pakhatin COVID-19 test thĆ¢wna enkawltu tak doctor interview a thaw huna a thuhril dĆ¢m hi ngaituo tham tak a tlingin ka hriet. Doctorpa chun, ‘Doctorpa, Conoravirus mi’n vawitir rawh. Ina nĆŖk chun Hospital a hin fĆ¢k ding kan hmu lem kan beisei’ tia mi į¹henkhatin an ngĆŖn hlak thu a hril. A hril danin a ngĆŖntuhai hi mirethei taluo vawng an nih. Lockdown hi ei la’n tĆŖppui pei ding khawm a hawi. Samari Miį¹ha kawng tinrĆŖnga hin ei pawiaw seng a nih.
Lockdown in India ram chau ni lo, khawvĆŖl economy a suksiet nasat zie chu mi tin hriet a nih. Economy siet siemį¹hatna ding hin ieng chen am hun a lĆ¢k ding tu khawmin an hril thei nawh. Company thilsiemhai, ei umna hmuna lĆ¢klĆ»t a harsa a, tax tamtak an sĆŖng a į¹ul leia thil rate-hai an suksĆ¢ng chu thuhran nisien, ‘mani thawsuok ngei, ei huon thlĆ¢ihai chen man to tak taka ei zawr hlakhai hi mani unau chunga meiling sie ang ei ni naw am a nih’, ti hi tulĆ¢ia mĆ® titi suktamtu chu a nih.
Lockdown leiin ‘mi rama Zion hla rem’ dan um nghĆ¢l lo chuh, ei khuo le tuihai chu ei hung bĆŖl į¹an mĆŖk tĆ¢wl a. HrilĆŖng kha hrivawiin ei hung nei į¹an tĆ¢wl mek a. Invawng dĆ¢n hi thiem a į¹ulin a pĆ¢wimaw hle a nih. Hi hun tak tak hi a nih, mani khĆ¢ta ei um laia ei fĆ®mkhur lai nĆŖk hmana thunietuhai thuzĆ¢wm a pawimaw zuol hun chuh! Thuneituhai khawmin an chanvo hrea hmalakna į¹hatak an nei a pawimaw. Mihriem hi social being, inį¹hangpui tawna damkhawsuok thei ei ni lĆ¢i zingin, a hun izira inhermil thiem ei į¹ul an tah.
Nupui pakhatin ‘ei la’n lockdown hlum vawng Ć¢wm hi’ a tih a, thil ni thei ve tak chu a nih. Lalhai pahnina bung 6 chang 24-na lai kha ei en chun, Samari khuo-ah į¹am nasatak a tlung thu ei hmu a. Hi huna hin Suria lal Benhadad in a sipaihai leh Samari kul an inhuol a, Samari khawpui hi inkhĆ¢rkhip (Lockdown) an nih. Lockdwon leiin harsatna nasatak an tuor a. Samari khuoa umhai chun Sabengtung Lu cheng sĆ¢wmrietin, Vaį¹hu ĆŖk kab hmun lia į¹hea hmun khat tangka pangain an zawr bakah, mani nauhai sa hiel khawm an fĆ¢k ti thu ei hmuh! InkhĆ¢rkhip hin ieng ieng am a la hung rĆ¢suok ding ei hriet nawh. Ringtuhai chu mani unauhai ta dinga malsĆ¢wmna ni dinga ei insiem tlat hi a pawimĆ¢w. Hri le hrai them ve lo, phingį¹am khawma thi theina khawvĆŖla chĆŖng ei la ni tlat!
Thu Khârna:
COVID-19 hrilĆŖngin ei ram le khawvĆŖl pum a nghĆ¢wng dan ei hriet seng. Hi natna fihlĆ®m dan chu thuneituhai thuzĆ¢wm hi a la ni hri phawt. A’n vawihai khawm an damsuokin an nĆ¢ nĆ¢wk thei a, inkĆ¢isĆ¢wng thei danhai khawm ei hriet seng. Iengkhawm nisien, hi natna leia ei thi naw khawmin, ieng leiin am ani khawlĆ¢i tak a’m a ni chuh ei la thi seng ding a ni a, ei umdan ding hi sukfel a pawimaw a nih. Pathienin Israelhai thurĆ¢wn a pĆŖk angin, iengtiklĆ¢i khawmin ei Pathien tuok dinga inzo sa zinga ei um a pawimĆ¢w hle. “Chuleiin aw Israel, I chungah hieng ang hin ka thĆ¢w ding a ni a; … aw Israel, I Pathien chu tuok dingin insiem zo rawh.” (Amos 4:12)
Rengkai: 21st May, 2020

