~ Ramditum Ralsun
“Nothing in life is to be feared, it is only to be understood. Now is the time to understand more, so that we may fear less.” ~ Marie Curie
KhawvĂŞl rambunghai laia mihriem chĂŞng tamna tak, China khawpuia inthawk COVID-19 hripui áąium tak chu Eurokuilo thlipui anga hrâtin a hung hrâng a. Sâwt âw hman lovin, khawvĂŞl pum a sâwihnĂ®ng a. A chĂ®n a lien, a hausa le pasie a thlier hran nawh. HrilĂŞngin a manhai chu zangâina nei dĂŞr lovin a herthliek a, nu le nau thla a sukbâr hle. Doctor le Scientisthai thiemna khawmin hi hrivawi dolĂŞt zo thei ding damdawi a la ngaituo suok thei nawh. Mi tin, a thiem le mâwltak khawm ni inla, hi hrilĂŞng dolĂŞtna dinga ei thaw thei umsun chu, thurâwn áąhahai zâwm a, insukfâi áąha a, mi le inpâw lova a tam thei ang In-a inkhum a la ni hri phawt.
COVID-19 hrilĂŞng hung ináąan dan, a natna inlangsuok dan, a’n kâisâwng dan, invĂŞng dan tihai le hi hrilĂŞng le inzawmna neihai hrim hrim chu ei hriet hne tâwl ta hle a, hrilsap ding khawm um rak ta lova ngai thei a ni a, ei fihlĂ®mna dinga thurâwnhai zâwm le zâwmnaw thua ruok chu mimal ngaidân le remhrietna-ah an nghat ve. COVID-19 hrilĂŞng-in a hung phursuok áąhenkhathai tlâwmte te-in thlĂ®rna la hang nei met ei tih.
Hrilêng le Inkhârkhip:
COVID-19 hrilĂŞngin ei ram a hung rĂ»n áąan tĂ®ra sawrkar thlungpuiin hi hri laka ei him theina dinga thurâwn a siem chu Inkhârkhip (Lockdown) a nih. Ei hriet seng angin, hi hrilĂŞng ei lâksâwng nâwna ding chun midang le inpâw lo kha a him tak a ni rĂŞng a; doctor le damdâwi thiemhai khawmin, kut sâwpfâia midang leh inhnâi lo (social distancing) le mani a inkhum hran, self Quarantine tihai bâk kha chu a tĂ®ra inthawk khawmin hril ding an hriet tam rak nawh. COVID-19 invawi hai damdawi ding la um nghâl lo chuh! Tu chen khawm hin a la ni zing a, thurâwn áąha le infĂ»ina ruok chu a tam ta thung.
Inkhârkhip hi hrilĂŞng leia himna dingin a áąhatna tamtak a um a lo ni âwm. Tienlai ei Pi le Puhai khawmin ‘Khawser’ an lo thaw hlak a; an thiltum le thâwna san tak chu natna hrik áąiumhai laka an himna ding a nih. Puotieng mi tukhawm lĂ»t le suok thei lo dingin khawbing an inkhârkhip a, Thiempu in inthâwina neia a thiemthilhai a suokhâwm khan, mihriem ta dinga áąium le thina chen intlung thei ding hrivawihai kha hnawt hmangin an inngâi hlak. Mimâwl le thiemna nei lohai khawmin hi ang ngaidân neia sakhuo fepui dana an lo hmang a ni chun, ei him tlângna dinga thuneituhaiin hun sâwtnâwte sĂ»nga zui ding dan an mi siem pek hi zâwm el a him tak âwm.
Lockdown le Online Ministry:
HrilĂŞng leia mihriemin nundan pangngâi ei nei thei naw huna automatic a hung suok ve nghal chu Internet thilthâwtheina hmanga rawngbâwlna, Online Ministry hi a nih. Pâwl tinin YouTube Channel hmangin rawngbâwlna ei nei áąan a. Hi rawngbâwlna hi hun tam takah mi tamtak chun an lo hmang áąangkai ta hlak nisien khawm, eini râwi ta ding chun a bul ináąanna a ngai thei ding a nih. Inkhawmpui le programme pawimaw tamtak Internet a hai Live le Live lo khawmin lo pe tâwl ta hlak inla khawm, Biekin hawng loa Online chau hmanga inkhâwm tak anga Pathienthu ei ngâina hi hun dangah a la um ngâi nawh.
HrilĂŞngin a mi’n khârkhiptir a, Pathienthua inhnikna nei mi an tam pha a, Online fethlenga hmun hran hrana um mi tamtak lungril hmunkhat puta Pathien be tlâng theia ei hung um hi lâwm a um hle a; a buotsaitu pâwl tum tumhai inkâra inerna – ‘nangni ta chu chuong chun, keini ta khang khah’ ti ang zâwng deu, kuttum inlâng si loa lungril sĂ»ngrila insuolna a phur sa ve ruok hi chu tirdakum tak, hmelma in ei hnam sungah bĂ» a khuor nghet zie le, thuneina ei la’n changtir rawp zie chu a sukchieng kawng el. Hieng ang hun harsa tak hnuoia lĂŞng ei ni ta lei hin, Online hmanga rawngbâwlna le Thlaraua ngĂ»i le châuhai insukkhawp theina hi a tam thei angin ei hmang áąangkai hi a áąha tak âwm a, áąawngáąaina leh áąhang la seng inla nuom a um hle.
Lockdown le Online Class:
Online Class ei ti khawm hi ram changkâng le hmun tam takah chu áąangkâi taka an lo hmang ta hlak nisien khawm, eini hmun kilkhâwr le mi áąawphnawkhai ta ding chun COVID-19 hrilĂŞng-in a hung phursuok a ni nawh ti ngam um kher naw’ng ei tih. A bul áąantĂ®r lai chuh naupang chĂ®n kawl ve kan ni leiin, Online Class an ti hi a nghawk pâwl laia áąhang ve ka nih. Naupangin School kâi tak tak angin lungril an pĂŞk naw a, áąhahnemngâina khawm an nei naw hle. Lockdown leiin School an châwl tlat a, hang áąhahnemngai ngut thu um lo chuh! Ei inhnikna a ni naw leia Teacher lo ni ve lo ta ding chun, áąhahnemngai taka nauhai In-a lekha lo inchĂ»ktir chu a harsa veh a. Sâwl taka sin ei thaw hnungin an inchĂ»kna fee ei la pĂŞk nâwk ding ti ngaituo huna lem chuh tha a zawi ngâwi ngâwi a, phĂ»rna pakhat khawm a um naw a, ‘Lockdown a School an châwl nana na chun iengkim lockdown hai sien, inchĂ»k châwlin fee pe naw inla, kumthara pâwl an zawm le an intâng an thu thu ni raw seh’ ti hi minaran satlie pakhat ngâidan ve a nih.
Hun a hung fe pei a, ei ngirhmun le boruok pal mĂŞkhai khawmin thu an hung hril pei a. Ngâidan thlâk zen zen lo lungril khawm a thembuoi thei thil a um ve tlat! Mi mâwltak khawmin Online Class áąhatzie hi an hrietsuok tah. Internet thilthâwtheina hmangin naupangin Online in class an hang hmasuon a, inchĂ»ktirtu school haiin fee iengkhawm lak lo ding an la hang ti nawk a; naupangin inchĂ»kna environment an nei zing bakah, sĂŞngna iengkhawm um lo chu a va hamáąha tlâk ngei. Nu le Pahai lesson áąha tak a pĂŞk niin a’n lang. Teacher-hai hi hlaw beisei el an lo ni nawh. Naupanghai hmakhuo ngâiin hmangina leh an lo enkawl zing hlak zie a sukchieng. Nu le Pahaiin Online Class lei hin teacher-hai chungah bat tamtak an nei a nih.
Online hin ieng chen am ei la’n keihruoi ding ei hriet nawh. Half Yearly Exam, Final Exam, Promotion, Board Exam le a dang dang chuh thuneituhai mâwphurna-ah innghat ngam ding a nih. Nau lekhathiem ei dit tâwl si a, thuneituhai thlawpa sinthaw ve hi ei mawphurna chu a la ni hri phawt. Smartphone le Internet thiem lohai khawmin inchĂ»knain hmang áąangkai tum ei tiu. Mi áąhenkhat ta dinga Online Class in sumhnâr a siem pĂŞk khawm hi, a thei china chu ei inhermilpui thiem a pawimaw a nih. Ei hun tawngin a phursuok ve tlat a!
Lockdown Titi:
HrilĂŞng leia Lockdown hin thil tamtak a hung phursuok a, titi lĂŞngvĂŞl khawm a tam pha hle. A pawimâw zuola ngâihai tâwite te-in hang thairâng inla. Zân khat lai khan ruoláąha pakhatin Facebook-ah Mizoram ha’n film tâwi (short film) ei tulai boruok le inzĂ»la an siem, ‘Pindan Chhungril’ a hung share ka lo en veh a, ngaituona a themin inchĂ»ktir tamtak a neiin ka hriet. Lockdown lei hin mi tinin theitâwp suoin thei ang angin hma ei lâk seng a. Mani remhriet dâna thawa hming cher nuom pâwl dam le, thâw mâkmaw a ngâia an thilthaw mi hriet kher nuom lo pâwl dam um an ta, an rĂŞng chun mi áąhangpuitu vawng an nih.
Ni khat laia News Reporter pakhatin COVID-19 test thâwna enkawltu tak doctor interview a thaw huna a thuhril dâm hi ngaituo tham tak a tlingin ka hriet. Doctorpa chun, ‘Doctorpa, Conoravirus mi’n vawitir rawh. Ina nĂŞk chun Hospital a hin fâk ding kan hmu lem kan beisei’ tia mi áąhenkhatin an ngĂŞn hlak thu a hril. A hril danin a ngĂŞntuhai hi mirethei taluo vawng an nih. Lockdown hi ei la’n tĂŞppui pei ding khawm a hawi. Samari Miáąha kawng tinrĂŞnga hin ei pawiaw seng a nih.
Lockdown in India ram chau ni lo, khawvĂŞl economy a suksiet nasat zie chu mi tin hriet a nih. Economy siet siemáąhatna ding hin ieng chen am hun a lâk ding tu khawmin an hril thei nawh. Company thilsiemhai, ei umna hmuna lâklĂ»t a harsa a, tax tamtak an sĂŞng a áąul leia thil rate-hai an suksâng chu thuhran nisien, ‘mani thawsuok ngei, ei huon thlâihai chen man to tak taka ei zawr hlakhai hi mani unau chunga meiling sie ang ei ni naw am a nih’, ti hi tulâia mĂ® titi suktamtu chu a nih.
Lockdown leiin ‘mi rama Zion hla rem’ dan um nghâl lo chuh, ei khuo le tuihai chu ei hung bĂŞl áąan mĂŞk tâwl a. HrilĂŞng kha hrivawiin ei hung nei áąan tâwl mek a. Invawng dân hi thiem a áąulin a pâwimaw hle a nih. Hi hun tak tak hi a nih, mani khâta ei um laia ei fĂ®mkhur lai nĂŞk hmana thunietuhai thuzâwm a pawimaw zuol hun chuh! Thuneituhai khawmin an chanvo hrea hmalakna áąhatak an nei a pawimaw. Mihriem hi social being, ináąhangpui tawna damkhawsuok thei ei ni lâi zingin, a hun izira inhermil thiem ei áąul an tah.
Nupui pakhatin ‘ei la’n lockdown hlum vawng âwm hi’ a tih a, thil ni thei ve tak chu a nih. Lalhai pahnina bung 6 chang 24-na lai kha ei en chun, Samari khuo-ah áąam nasatak a tlung thu ei hmu a. Hi huna hin Suria lal Benhadad in a sipaihai leh Samari kul an inhuol a, Samari khawpui hi inkhârkhip (Lockdown) an nih. Lockdwon leiin harsatna nasatak an tuor a. Samari khuoa umhai chun Sabengtung Lu cheng sâwmrietin, Vaáąhu ĂŞk kab hmun lia áąhea hmun khat tangka pangain an zawr bakah, mani nauhai sa hiel khawm an fâk ti thu ei hmuh! Inkhârkhip hin ieng ieng am a la hung râsuok ding ei hriet nawh. Ringtuhai chu mani unauhai ta dinga malsâwmna ni dinga ei insiem tlat hi a pawimâw. Hri le hrai them ve lo, phingáąam khawma thi theina khawvĂŞla chĂŞng ei la ni tlat!
Thu Khârna:
COVID-19 hrilĂŞngin ei ram le khawvĂŞl pum a nghâwng dan ei hriet seng. Hi natna fihlĂ®m dan chu thuneituhai thuzâwm hi a la ni hri phawt. A’n vawihai khawm an damsuokin an nâ nâwk thei a, inkâisâwng thei danhai khawm ei hriet seng. Iengkhawm nisien, hi natna leia ei thi naw khawmin, ieng leiin am ani khawlâi tak a’m a ni chuh ei la thi seng ding a ni a, ei umdan ding hi sukfel a pawimaw a nih. Pathienin Israelhai thurâwn a pĂŞk angin, iengtiklâi khawmin ei Pathien tuok dinga inzo sa zinga ei um a pawimâw hle. “Chuleiin aw Israel, I chungah hieng ang hin ka thâw ding a ni a; … aw Israel, I Pathien chu tuok dingin insiem zo rawh.” (Amos 4:12)
Rengkai: 21st May, 2020

