~ John L Pulamte
Ei khawvêl hun tawng mêk hi hun chawhnung chu a ni ta tak meu el. Ei Bible-in hun nuhnung tienga thil tlung ding a lo hril lâwkhai po po kha a tlung naw mang hi a um ta naw a, hun tâwp a hnâi ta hle a nih. Natna hrî tîum tak tak nasa takin a la'n lêng ding thû khawm a mi lo hrilpêk sa a nih.
Cancer natna hripui hlak hi cyclone thlipui angin nasa takin a fûr a ṭhâlin sûm lo chat lovin a hrâng zing a, a châwl hrim hrim nawh. Hritlâng angin a narân zo ta a, a makna a bo zo tah. Natna seng senga khawm, a bîkin cancer natna hi thîna leh an inzâwl bîk a, hî natnain a man ta hai chu thîna'n a man ve naw thei nawh tî thei a nih.
Mak tak takin sâwt tak dam dinga ei beiseihai dâm chu an thi thut thut a, thîna intem lo sûngkuo hi ei um ta meu nawh. Natna le inrui thei thila thî ei ni naw le vêk khawm, accident le lungphu châwla thî dâm ei um nâwk a. Khawvêl tak el hi chu himna ding a lo va um naw lâwm lâwm ngei. Thîna laka himna ding zawng tum chu, meidîla meihawl va zawr tum ang lek hi a nih. A kawng le lam a um nawh.
Tû hma, kum 10 hma tieng hun lai dâm khan chu ei khawvêl hi a hrisêlin a la thienghlim a, natna hrî khawm vawisûn hun ang hin a la'n lêng nasa lêm naw a, mi thî khawm ei la'n khât phier el. Thla tam tak dana thil tlung a ni hlak a, tû tieng ruok hin chu nî tin deu thawa thil tlung nêk hmana inzing hi a ni tah. Thîna hi natna pângngâi inlêng ang elin a narân zo ta a, a makna a bo zo tah. Thîna hi râl hrât tak le huoisâr tak el, ṭitna le hne naw a nei naw a, Pathien nâupa meu khawm him damin a hla bîk nawh. Tû khawm hi dîmdawi a nei naw a, a laka him ding hi ei um nawh, mithienghlimhai lâwr huna la damhai chau naw chu a pumpel thei ding hi ei um nawh.
Nî dang lai khan chu thîna hi mî tâ ding bîka chau ka lo ruot hlak a, amiruokchu ei khawvêl fe dân hi enin, mani taa ruot naw bîk thei ding zie zâng hi a ni ta nawh. Vân inrûm laia ruo hung sûr thut thut thei zing ang zing hi a ni tah. Râl ṭîum tak angin che hman lek lovin a mi hung rûn thut thut pei el chu a ni ta hi. Amiruokchu ruo muol khawi a thaw ve ngai naw a, ditsak bîk a nei ve nawh. Thîna hi man nei lo a nî leiin, second hand thuomhnaw nêka man tlâwm le nei awlsam lem a nih. Sukhmang thei khawm a ni naw a, chatuon dai a nih.
Ei thaw ding um sun chu, tuok ngei dinga lo inbuotsai lâwk hi a nih. Huoisen taka thîna lo dawngsawng le lo hmasawn hi ei thaw ding mâkmaw chu a nih. Thîna hi a kawlin a râwng a, a huoisâr bawk a; a hmaa ngîr ngam ding hi ei Lalpa Isu chau naw kha chu an um nawh. Mihriem tha hrâtnaa hne ruol a ni naw a, huoisennaa hnawt zâm thei a ni bawk nawh. Dit lo leia hnâwl hmang thei a ni naw a, hmangaina le lunginsietna zâra a kut lum hi pumpel thei a ni bawk naw a, a zângâina chu ngên le dawng thei a ni bawk nawh. Mi suol le mi ṭha a thlier hran naw a, dîmdawi le zâpâ bîk a nei nawh. Lunginsietna le zângâina a tlasam a, ditsak bîk le ngaidamna a nei bawk nawh. Ṭap hre lo ding ṭap nâu mi'n changtirtu, hringna tâ dinga hmêlma lien tak, tukdawl ruol lo chu a nih.
Thîna hi thuneina insâng tak Pathienin a pêk a, mi rethei mi hâusa, mi suol mi ṭha thlier bîk lovin, a mâwi le mâwi naw dâwn bawk lovin a nuom a ningin, dân bo le zângâina bo dêrin a thuneina chu hmang suolin, indik lo le râwng takin a tienghmawl chu uongthuong takin a vilik a, a mi'n let khum ta nghek nghek el chu a ni ta hi. A tiengmawl chun cancer natna nêka ṭibaium tûr a pâi a, a kut tuortu chu a damkhawsuok hrim hi an um ngai nawh.
Sienkhawm taksa hringna chunga chau hin thîna'n thû a nei a, thlarâu hringna ruok chu a sukna thei naw a, ṭit ding a um nawh. Ei ṭî ding ruok chu ei Bible (Luka 12: 5)-a khan hieng ang hin chieng takin a lo inziek a:
"Tû am in ṭî ding tî hril ka ti chêu, taksa a sukhlum hnung khawma hremhmuna pei theitu chêu chu ṭi ro, a nih, ka hril chêu hi, ama mawl chu ṭî ro," tîin.
Ni e, thîna nêka ṭitum lem hi a tam em em a nih. Ei taksa mi sukna theitu nêkin ei thlarâu mi sukna theitu mawl hi ṭî lem ding ei nih. Pathien le ei kâr sukse theitu nî tin tina ngaia ei lo nei tah, suola khawm ei ruot ta lo thil hi tam tak ṭî ding hi a lo um a nih. Amiruokchu ṭit nachâng khawm ei hriet ta nawh, taksa sukna theitu chau hi ṭitumah ei ruot lem tah. A pawi em em.
Tû laia natna hri ṭîum le inlâr em em el, ui le âr chen khawmin ei hmêlhriet tah tî thei ding vâng khawpa hriet hlaw, khawvêl mihriem sukthlabârtu, mî a nuoi têlin an lo thîpui ta le an la thîpui mêk ding Coronavirus an tî, China rama inthawka hung suok hin khawvêl pumpui a nghawr hnîngin a fang suok zo ta a. Khawvêl ke chêt khawm nasa takin a khak buoi a, mihriem le mihriem chen khawm ramhuoi ang elin ei inṭi tuo a, nupa inhmangai le inngai em em el, tangka hmâi hni ang ela inṭhe thei ta lo khawm hî natna hrî hi inkâi inlâuin a mi kei ṭhe a, ei inrâl thlîr zo tah. A khawvêl puma tlân hmangsan hi ei nuom el ta a nih. A hming mâwi ang hû chun a che mâwi naw nasa hle. Mihriem hringna hlu tak, bu inhnik taka hei nei el ta chu. Pangzat a umin a râpthlâk hle a nih.
Rambung le rambung, ei ṭhenum ram inhnâi te tea chênghai khawm hmêlma angin ei insir riel zo ta a, tuipui râl ram an inchang zo ta a nih. Infe pâw thei ta lovin ei inkhâr khip zo a, hnuoi kak lien tak angin hî natna Coronavirus (Covid-19) hrî hin ei kâwl le kieng, ei bul hnâivâia chênghai leh kâr hla takah mi siemin a mi dâidan zo ta a nih.
China rama hin mî a sîng a sâng chauvin thîna an tuok naw a, a nuoi têla tiem khawp an tling taa hril a nih (Tu tieng ruok hin chu zieum tieng a pan hrât hle ta a, lâwm a um hle). Khawvêl hrietin China sawrkârin a tlângzar nuom naw a, a ip tlat a nih. China ram hi khawvêla ram inṭhang hrât tak a ni a, hma a sâwn hrât em em a. Kum 2050-a chu khawvêla ram hâusa tak le thilthawthei tak (the most powrful country in the world) a hung ni ta ding nia hril a nih.
Tû huna ding chun USA khun khawvêla thilthawthei tak le thuneina insâng tak ngîrhmun a la chel a, sienkhawm tûta inthawk kum 30 hnunga chu China'n a la lân ding a nih. Tûta China ngîrhmun hei inṭhang hrât dân chu hieng ang hi a nih. America saw motor tea lam ṭhat nawna hmuna intet bawr bawra tlân ang ni sien, China ruok chu lam nâm takah Car-a tlân zei zei ang hi a ni tah. Chu chû ngîrhmuna um chu a ni ta tî inhrein China chun America sawrkâr chu khawvêla thilthawthei tak khawm ni sien, a thilthawtheina chu suongin, a cho et et ngam tah.
Chuong ang chu a nî lai zingin, ei Bible-in "Chapona hi sietna hmaah a fe hlak..." a lo tî angin, China khawm chun chû lampui chie chu hung hraw dikin, siet tieng a pan mêk ta a nih. Hri ṭîum tak (Covid-19) chu rîngkawl anga bâtin, phur rik taka neiin, an ram hâusakna nge ṭîum taka inchangin a fâk siet mêk a, an khawsak khawm a'n hnuoi nuom sâwt phâ hle a, China sawrkâr khawm a hma anga inlekphek ngam ta lovin, khawvêl hmaah ṭhangpui ngaia zuolkoin a kûn a, a'n phâ hnuoi ta duoi duoi a, a thla tliek angin châu tlepin a awngrawp a, a tlâwm ta rawng rawng el a nih. Mi tam tak el chu bêl ding hre lovin an chî-âi a; tui tlâ chun a sa himna ding zawngin a hmû taphawt rûl chen khawm a chel hlak tî angin, Bible chen khawm an sa himna dingin an kuo lawp lawp ṭan mêk taa hriet a nih, chanchin ei dawng dânin.
Hî natna hrî hi hmangruo pawimaw takah Pathienin a hmang ngei theina dingin ṭawngṭâinaah lo san mawl mawl ei tîu.
Ei khawvêl hun tawng mêk hi hun chawhnung chu a ni ta tak meu el. Ei Bible-in hun nuhnung tienga thil tlung ding a lo hril lâwkhai po po kha a tlung naw mang hi a um ta naw a, hun tâwp a hnâi ta hle a nih. Natna hrî tîum tak tak nasa takin a la'n lêng ding thû khawm a mi lo hrilpêk sa a nih.
Cancer natna hripui hlak hi cyclone thlipui angin nasa takin a fûr a ṭhâlin sûm lo chat lovin a hrâng zing a, a châwl hrim hrim nawh. Hritlâng angin a narân zo ta a, a makna a bo zo tah. Natna seng senga khawm, a bîkin cancer natna hi thîna leh an inzâwl bîk a, hî natnain a man ta hai chu thîna'n a man ve naw thei nawh tî thei a nih.
Mak tak takin sâwt tak dam dinga ei beiseihai dâm chu an thi thut thut a, thîna intem lo sûngkuo hi ei um ta meu nawh. Natna le inrui thei thila thî ei ni naw le vêk khawm, accident le lungphu châwla thî dâm ei um nâwk a. Khawvêl tak el hi chu himna ding a lo va um naw lâwm lâwm ngei. Thîna laka himna ding zawng tum chu, meidîla meihawl va zawr tum ang lek hi a nih. A kawng le lam a um nawh.
Tû hma, kum 10 hma tieng hun lai dâm khan chu ei khawvêl hi a hrisêlin a la thienghlim a, natna hrî khawm vawisûn hun ang hin a la'n lêng nasa lêm naw a, mi thî khawm ei la'n khât phier el. Thla tam tak dana thil tlung a ni hlak a, tû tieng ruok hin chu nî tin deu thawa thil tlung nêk hmana inzing hi a ni tah. Thîna hi natna pângngâi inlêng ang elin a narân zo ta a, a makna a bo zo tah. Thîna hi râl hrât tak le huoisâr tak el, ṭitna le hne naw a nei naw a, Pathien nâupa meu khawm him damin a hla bîk nawh. Tû khawm hi dîmdawi a nei naw a, a laka him ding hi ei um nawh, mithienghlimhai lâwr huna la damhai chau naw chu a pumpel thei ding hi ei um nawh.
Nî dang lai khan chu thîna hi mî tâ ding bîka chau ka lo ruot hlak a, amiruokchu ei khawvêl fe dân hi enin, mani taa ruot naw bîk thei ding zie zâng hi a ni ta nawh. Vân inrûm laia ruo hung sûr thut thut thei zing ang zing hi a ni tah. Râl ṭîum tak angin che hman lek lovin a mi hung rûn thut thut pei el chu a ni ta hi. Amiruokchu ruo muol khawi a thaw ve ngai naw a, ditsak bîk a nei ve nawh. Thîna hi man nei lo a nî leiin, second hand thuomhnaw nêka man tlâwm le nei awlsam lem a nih. Sukhmang thei khawm a ni naw a, chatuon dai a nih.
Ei thaw ding um sun chu, tuok ngei dinga lo inbuotsai lâwk hi a nih. Huoisen taka thîna lo dawngsawng le lo hmasawn hi ei thaw ding mâkmaw chu a nih. Thîna hi a kawlin a râwng a, a huoisâr bawk a; a hmaa ngîr ngam ding hi ei Lalpa Isu chau naw kha chu an um nawh. Mihriem tha hrâtnaa hne ruol a ni naw a, huoisennaa hnawt zâm thei a ni bawk nawh. Dit lo leia hnâwl hmang thei a ni naw a, hmangaina le lunginsietna zâra a kut lum hi pumpel thei a ni bawk naw a, a zângâina chu ngên le dawng thei a ni bawk nawh. Mi suol le mi ṭha a thlier hran naw a, dîmdawi le zâpâ bîk a nei nawh. Lunginsietna le zângâina a tlasam a, ditsak bîk le ngaidamna a nei bawk nawh. Ṭap hre lo ding ṭap nâu mi'n changtirtu, hringna tâ dinga hmêlma lien tak, tukdawl ruol lo chu a nih.
Thîna hi thuneina insâng tak Pathienin a pêk a, mi rethei mi hâusa, mi suol mi ṭha thlier bîk lovin, a mâwi le mâwi naw dâwn bawk lovin a nuom a ningin, dân bo le zângâina bo dêrin a thuneina chu hmang suolin, indik lo le râwng takin a tienghmawl chu uongthuong takin a vilik a, a mi'n let khum ta nghek nghek el chu a ni ta hi. A tiengmawl chun cancer natna nêka ṭibaium tûr a pâi a, a kut tuortu chu a damkhawsuok hrim hi an um ngai nawh.
Sienkhawm taksa hringna chunga chau hin thîna'n thû a nei a, thlarâu hringna ruok chu a sukna thei naw a, ṭit ding a um nawh. Ei ṭî ding ruok chu ei Bible (Luka 12: 5)-a khan hieng ang hin chieng takin a lo inziek a:
"Tû am in ṭî ding tî hril ka ti chêu, taksa a sukhlum hnung khawma hremhmuna pei theitu chêu chu ṭi ro, a nih, ka hril chêu hi, ama mawl chu ṭî ro," tîin.
Ni e, thîna nêka ṭitum lem hi a tam em em a nih. Ei taksa mi sukna theitu nêkin ei thlarâu mi sukna theitu mawl hi ṭî lem ding ei nih. Pathien le ei kâr sukse theitu nî tin tina ngaia ei lo nei tah, suola khawm ei ruot ta lo thil hi tam tak ṭî ding hi a lo um a nih. Amiruokchu ṭit nachâng khawm ei hriet ta nawh, taksa sukna theitu chau hi ṭitumah ei ruot lem tah. A pawi em em.
Tû laia natna hri ṭîum le inlâr em em el, ui le âr chen khawmin ei hmêlhriet tah tî thei ding vâng khawpa hriet hlaw, khawvêl mihriem sukthlabârtu, mî a nuoi têlin an lo thîpui ta le an la thîpui mêk ding Coronavirus an tî, China rama inthawka hung suok hin khawvêl pumpui a nghawr hnîngin a fang suok zo ta a. Khawvêl ke chêt khawm nasa takin a khak buoi a, mihriem le mihriem chen khawm ramhuoi ang elin ei inṭi tuo a, nupa inhmangai le inngai em em el, tangka hmâi hni ang ela inṭhe thei ta lo khawm hî natna hrî hi inkâi inlâuin a mi kei ṭhe a, ei inrâl thlîr zo tah. A khawvêl puma tlân hmangsan hi ei nuom el ta a nih. A hming mâwi ang hû chun a che mâwi naw nasa hle. Mihriem hringna hlu tak, bu inhnik taka hei nei el ta chu. Pangzat a umin a râpthlâk hle a nih.
Rambung le rambung, ei ṭhenum ram inhnâi te tea chênghai khawm hmêlma angin ei insir riel zo ta a, tuipui râl ram an inchang zo ta a nih. Infe pâw thei ta lovin ei inkhâr khip zo a, hnuoi kak lien tak angin hî natna Coronavirus (Covid-19) hrî hin ei kâwl le kieng, ei bul hnâivâia chênghai leh kâr hla takah mi siemin a mi dâidan zo ta a nih.
China rama hin mî a sîng a sâng chauvin thîna an tuok naw a, a nuoi têla tiem khawp an tling taa hril a nih (Tu tieng ruok hin chu zieum tieng a pan hrât hle ta a, lâwm a um hle). Khawvêl hrietin China sawrkârin a tlângzar nuom naw a, a ip tlat a nih. China ram hi khawvêla ram inṭhang hrât tak a ni a, hma a sâwn hrât em em a. Kum 2050-a chu khawvêla ram hâusa tak le thilthawthei tak (the most powrful country in the world) a hung ni ta ding nia hril a nih.
Tû huna ding chun USA khun khawvêla thilthawthei tak le thuneina insâng tak ngîrhmun a la chel a, sienkhawm tûta inthawk kum 30 hnunga chu China'n a la lân ding a nih. Tûta China ngîrhmun hei inṭhang hrât dân chu hieng ang hi a nih. America saw motor tea lam ṭhat nawna hmuna intet bawr bawra tlân ang ni sien, China ruok chu lam nâm takah Car-a tlân zei zei ang hi a ni tah. Chu chû ngîrhmuna um chu a ni ta tî inhrein China chun America sawrkâr chu khawvêla thilthawthei tak khawm ni sien, a thilthawtheina chu suongin, a cho et et ngam tah.
Chuong ang chu a nî lai zingin, ei Bible-in "Chapona hi sietna hmaah a fe hlak..." a lo tî angin, China khawm chun chû lampui chie chu hung hraw dikin, siet tieng a pan mêk ta a nih. Hri ṭîum tak (Covid-19) chu rîngkawl anga bâtin, phur rik taka neiin, an ram hâusakna nge ṭîum taka inchangin a fâk siet mêk a, an khawsak khawm a'n hnuoi nuom sâwt phâ hle a, China sawrkâr khawm a hma anga inlekphek ngam ta lovin, khawvêl hmaah ṭhangpui ngaia zuolkoin a kûn a, a'n phâ hnuoi ta duoi duoi a, a thla tliek angin châu tlepin a awngrawp a, a tlâwm ta rawng rawng el a nih. Mi tam tak el chu bêl ding hre lovin an chî-âi a; tui tlâ chun a sa himna ding zawngin a hmû taphawt rûl chen khawm a chel hlak tî angin, Bible chen khawm an sa himna dingin an kuo lawp lawp ṭan mêk taa hriet a nih, chanchin ei dawng dânin.
Hî natna hrî hi hmangruo pawimaw takah Pathienin a hmang ngei theina dingin ṭawngṭâinaah lo san mawl mawl ei tîu.
