~Ngurrivung Hmar
Zântieng chun in khawm inlâwi hman ta lovin, Pu John Amaw-hai inah chun bu ka fâk mawlh mawlh a. Ama hlak chun inhmaw naw rawh, a mi lo ti zing, hang inhmaw naw hlak chun motor-in a mi tlan san el ding an bawk leiin ka fâk vat vat a.
SĆ¢wt fe kan tlan hnung, (tarik 22.09.2012) zĆ®ng dar 4: 30 vel , Silchar kan tlung tĆ¢wm į¹ep chun kan chuongna motor chu a chat thut el ta a, ka hang har a, ka hang en chieng ve chun, kan chuongna motor chun lamsir a Phaipin (balu) chu a lo baw a ni rĆ¢n el a. Kan į¹um a,
driver-in motor a suk hring nawk a, nam suok kan hang tum khawm chun kan motor chuongna chu a che thei ta tlĆ¢wt naw a, a tawp ah, motor hnuoia phaiphin tam tak kutin ka huot dawk pui hnung chun kan fe nawk thei ta hrĆ¢m a. Lamsir a khan phaiphin lo sung vĆ»m nawhai sienchuh, lamsĆ®r a khan kan motor chuongna kha in let tla ngei a ta, chun Vaihan insawpna a an hmang ni ngei ding a ring, tuidĆ®l a khan tla lut bawk kan tih. Kha phaiphin vur pĆ¢wng kha a lo į¹angkai bĆ¢k chu tie!
Silchar khawpui hi vawili, vawinga lai motorin lo tlĆ¢ntlang ta lang khawm a khaw um dan le hmun hming hriet ka nei naw a. Chuongchun, khawsung kan lut chun Tv. Muona le Tv. H. Zate-hai chu ka zuk phone a, anni chun ka į¹umna ding le anni ka lo nghĆ¢kna ding an mi hung hril a, iemani chen ka nghak hnung chun an hung tlung ve ta a. Motor a chuongin Hmarkhawlien a zĆ®ngbu fak hman ding chun kan suok dawk nawk ta a. Hmarkhawlien kan tlung chun ka pa Kaplien naupa, u Sumtholien-hai inah zĆ®ng bu kan fĆ¢k a. Bu fĆ¢k khawp chun Upa Lalhmingthang-hai intieng pan chun kan suok dawk a, lampui a chun kan lungrila ram le hnam kan invawi dĆ¢n hai kan hril malam pei a, iemani chen kan fe hnung chun Tv. Muona kuomah chun, khawla’m anleh Upa Lalhmingthang-hai in chuh, ti’n kan dawn a, ama hlak chun lo hri bieklo, chulai tak chun mi pakhat lamsir a inthawk chun a hung suok a, kan hang in dawn chun Upa Lalhmingthang-hai in umna chu kan lo fe pel dai tah a lo ni zing a. Chuongchun, kan kir nawk a, Upa Lalhmingthang-hai in, theikungin a chĆ¢wivel kar a chun kan va paw thei ta a, vĆ¢ngnei kan inti hle.
In kan hang lut chun, a hma’n inhmel hrietna kan la neinaw leiin keini le keini in hrilfie’n, Upa Lalhmingthang hmu kan nuom thu kan hril a. Upa Lalhmingthang chu khum kil tieng a lo um a, a nau/tu ha’n hmu kan nuom thu an hang hril chun phur ve deu ni awm takin, a hung suok dut dut a. A hmaa, phone a inthawk a lo in biek lawk ta sa ni inlang khawm, kan thiltum chu kan hang hril nĆ¢wk te te a, Pathienin rema ti chun kumtĆ¢wp ah chanchinbu siem kan tum a, chu taka ding chun Pu Thangngur hming chawiin, a lekhabu hming siem kan nuom thuhai kan hril chun, ama khawm chun lawm takin kan thiltum chu ami rem ti pek a, kan lĆ¢wm hle!
Hieng ang lĆ¢wm a Pathienin Pu Thangngur thu-le-hlaa a hmang hi, Pu Thangngur hin hla sak a thiem ve rĆŖng rĆŖng am, tia kan in dawnna chu, Upa Lalhmingthang chun “a thiem talo zĆŖn, a rawl inphĆŖk dĆ¢rin…” ti’n a mi dawn. Iemani chen, ka titi hnung chun, khum kil tieng a va lut a, lekhabu te “Damlai Tuipui Chungah” ti Pu Thangngur ziek, ama’n a ziek sĆ¢wng chu a hung phawr suok a, kan hlimpui hle. Chu hnung a chun, Pu Thangngur kut hnung/ kut suok iemani bĆŖk kawl inla nei am, Ć¢w? tia kan dawn chun, Pu Lalhmingthang chu khumkil tieng a va lut nĆ¢wk a, thil iemani a hung chawi suok a, kan hang indawn chun, kan beisei phaklo, anni khawmin a bo aman tah anti kha, ‘Pu Thangngur Sermon Bu’ a lo ni zing el chu tie!
Upa Lalhmingthang hi, ei mithiem tam tak hieng - Pu R.H. Hminglien (Thuro Editor), Pu John Pulamte le a dang danghaiin an lo zu pan ta hlak a, amiruokchu, Pu Thangngur Sermon Bu ruok hi chu anhmang a man tah, an ti leiin an hmu ngai naw a nih. Pu Thangngur Sermon Bu hi Kan hang en chieng chun a kawm chu savun a siem a ni a, kan hang in dawn nĆ¢wk pei chun, hi savun hi sanghar vun a lo ni zing. A lekhabu sung chu lekha puon rulrin umlo, a hnungtieng le hmatieng tiem peiin phĆŖk 128 lai a sa a ni a, a kawm le a phĆŖk lailung, phĆŖk li (4) vel tla ta leh chun phĆŖk 136 lai a nih. Hi tak a hin PhĆŖk 60 lai hi sermon ziek nan a hmang a, a dang po hi chu ziek hman ta lova a thi san a nih. Pu Thangngur Sermon Bu hi, ama kut ngĆŖiin, Lusei į¹awnga a ziek a nih. A naupa Upa Lalhmingthangin Hmar į¹awng a an let leh, ka hang enmil chun Pu Thangngur Sermon Bu chu, a phĆŖk lailung, phĆŖk li vel chu a lo kim ta nawh a nih.
Pu Thangngur, Sermon Bu a hin Thupui pathum a um a, chuonghai chu:- (1) Damlai Tuipui Chungah, (2) Raka SĆ¢wng Thum le (3) Sengseng Thua Lalpa Lampui Inchikna, ti hai hi an nih. A lekhabu kĆ¢wm, Sanghar vun a siem hi, asĆ®r mazu’n amanih an rĆŖt bĆ¢k met ti le iemani lai chu a į¹Ć¢wm deu tah, ti naw chu, a la į¹ha ve tho. A bu sĆ»ng phĆŖk hmasatak a chun hieng ang hin an ziek:
“Sermon Book
By
Pastor Thangngur
Phulpui ”
(Phulpui ti khela hin thil inziek chu a um ngei a, amiruokchu hriet chieng el thei an nawh, chun a hnuoi tieng deuva hin, a khang zawngin ‘Lunga, Phulpui’ ti inziek a um bawk), a bu sung tĆ¢wp tak ah khawm hieng ang hin an ziek sa bawk:
“Sermon
Book
By
Pastor Thangngura
Field Supt”.
A lekhabu phek lailung a kim ta lona a hin, a ziekna ni-le-hmun a chuong ngei nîng a tih, a naupa, Upa Lalhmingthangin an let sâwngna a chun hieng hin a khâr / a suk tâwp:-
Dated Phulpui, Krista a inta,
The 2nd December Thangngur
1943
A lekha bu buotsai dan thlirin 1930 le 1940 inkarvela a buotsai į¹an a ni el thei. Independent Kohran thawktuhai hlaw an sem į¹umin pawisa an indai naw leiin, kei chu lekha puon man ding seki thum (tulai a chengkhat hmunli a į¹he a hmun thum, ¾, hieng lai hun hin seki khat hi patling ni khat hlaw a nih) mi pe inla a hun tawk, Pu Thangngurin a ti į¹uma a pawisa khan, hi Sermon Bu hi a buotsai ni ngei a tih, ti ring a um. A Sermon bu hi pen tui pĆ¢wl (blue) a ziek a ni a, ball pen nilovin, fountain pen hmang a ziek a nih, a lekha puon hi, tulai a A4 paper tlep thawp ang vĆŖl hi a ni a, an phĆ¢n dan chu A4 paper Office a ei hmang tlanglawn hai nĆŖk hin an phan lem, fountain pen-in a hnung tieng le hma tieng a ziek tawn a ni leiin tiem a harsa ta deuva, hang en hin a hnung tieng a thu ziek khan a tiem a suk harsa pha bawk, a lekha puon hi a sir iemani lai chu hangthimin a fĆ¢k siet ta a, chun hmun į¹henkhat chu daiin a suk hu lei amanih pentui a luong deu nguoi bawk. Sermon bu hi a lai a tlepin, a kawm į¹hangsa lovin, a laia į¹hui a ni a, a į¹huina hi iemani zĆ¢t an sĆ»t tah, chun a phĆŖk puotieng pang a mi hai lem chu a į¹hui mat phak ta nawh. Pu Thangngur sermon bu hi hlui tak le į¹awp tak ni ta sienkhawm, abikin “Hmar ka nih” inti hai tading chun a hlu ĆŖm ĆŖm el a nih. Chun, hi thuziek hi a ngai ngai in humhim ei tum tlat a nih.
Pu Thangngur hla phuok dan kan indawn peina a, a naupa, Upa Lalhmingthang chun hieng hin a mi hril:- “Hmar į¹awnga a hla phuok hmasatak chu ‘ Sandamtu hi ka ka hriet hma chun, midang Pathien ka lo sawn a; A chanchin į¹ha ka hang tiema, ka Pa kan hmangsan kha a nih’ ”. Hmar į¹awnga a hla phuok hun tak hi hriet chieng a ni ta nawh a, ring dan chun 1920 le 1925 inkar sung hi ni dinga ngai a nih. “hla sawmvel a phuok hnung chun Hmar į¹awngin Pathien inpakna hla bu siem a nuom a, amiruokchu, khanglai hun a Kohran į¹huoitu, Lusei į¹awng hmang-hai khan Hmar į¹awng a Pathien inpakna hla bu siem an phal naw leiin ka pa chu a į¹ap ta hlawl el a, chuphingleh, Pu H.K. Dohnuna ( Pu H.K. Bawisuok pa) chun ‘Thangngur į¹ap naw rawh, Hmar į¹awng chu Pathien siem annawm, keiin Hmar į¹awngin hla bu chu sut ka tih’ tiin a dawn a, ti’n ka nu’n a mi hril a nih” a tih.
Pu Thangngur hin Pathien a lo hmu chieng ĆŖm ĆŖm, pawisa-sum, khawvĆŖl ropuina hai hin Pathiena inthawka a mit varna hi an hlie thim ngai rĆŖng rĆŖng nawh, iengang harsatna hnuoi a khawm Pathien a ringna, a į¹awng le a hnam hi huoisen taka į¹an tlattu a nih. Pu Thangngur kutziek hmu thei a, ei la neisun nia ei hriet hi, Kumtin lekhabu (annual magazine) ei buotsaina ah, a kut ziek a ngai ngaiin (scan a colour a print-in) inchuon sa tum a nih.
26th, September, 2012
Zântieng chun in khawm inlâwi hman ta lovin, Pu John Amaw-hai inah chun bu ka fâk mawlh mawlh a. Ama hlak chun inhmaw naw rawh, a mi lo ti zing, hang inhmaw naw hlak chun motor-in a mi tlan san el ding an bawk leiin ka fâk vat vat a.
SĆ¢wt fe kan tlan hnung, (tarik 22.09.2012) zĆ®ng dar 4: 30 vel , Silchar kan tlung tĆ¢wm į¹ep chun kan chuongna motor chu a chat thut el ta a, ka hang har a, ka hang en chieng ve chun, kan chuongna motor chun lamsir a Phaipin (balu) chu a lo baw a ni rĆ¢n el a. Kan į¹um a,
![]() |
| Upa Lalhmingthang, a pa Pastor Thangngur lekhabu leh |
Silchar khawpui hi vawili, vawinga lai motorin lo tlĆ¢ntlang ta lang khawm a khaw um dan le hmun hming hriet ka nei naw a. Chuongchun, khawsung kan lut chun Tv. Muona le Tv. H. Zate-hai chu ka zuk phone a, anni chun ka į¹umna ding le anni ka lo nghĆ¢kna ding an mi hung hril a, iemani chen ka nghak hnung chun an hung tlung ve ta a. Motor a chuongin Hmarkhawlien a zĆ®ngbu fak hman ding chun kan suok dawk nawk ta a. Hmarkhawlien kan tlung chun ka pa Kaplien naupa, u Sumtholien-hai inah zĆ®ng bu kan fĆ¢k a. Bu fĆ¢k khawp chun Upa Lalhmingthang-hai intieng pan chun kan suok dawk a, lampui a chun kan lungrila ram le hnam kan invawi dĆ¢n hai kan hril malam pei a, iemani chen kan fe hnung chun Tv. Muona kuomah chun, khawla’m anleh Upa Lalhmingthang-hai in chuh, ti’n kan dawn a, ama hlak chun lo hri bieklo, chulai tak chun mi pakhat lamsir a inthawk chun a hung suok a, kan hang in dawn chun Upa Lalhmingthang-hai in umna chu kan lo fe pel dai tah a lo ni zing a. Chuongchun, kan kir nawk a, Upa Lalhmingthang-hai in, theikungin a chĆ¢wivel kar a chun kan va paw thei ta a, vĆ¢ngnei kan inti hle.
In kan hang lut chun, a hma’n inhmel hrietna kan la neinaw leiin keini le keini in hrilfie’n, Upa Lalhmingthang hmu kan nuom thu kan hril a. Upa Lalhmingthang chu khum kil tieng a lo um a, a nau/tu ha’n hmu kan nuom thu an hang hril chun phur ve deu ni awm takin, a hung suok dut dut a. A hmaa, phone a inthawk a lo in biek lawk ta sa ni inlang khawm, kan thiltum chu kan hang hril nĆ¢wk te te a, Pathienin rema ti chun kumtĆ¢wp ah chanchinbu siem kan tum a, chu taka ding chun Pu Thangngur hming chawiin, a lekhabu hming siem kan nuom thuhai kan hril chun, ama khawm chun lawm takin kan thiltum chu ami rem ti pek a, kan lĆ¢wm hle!
Hieng ang lĆ¢wm a Pathienin Pu Thangngur thu-le-hlaa a hmang hi, Pu Thangngur hin hla sak a thiem ve rĆŖng rĆŖng am, tia kan in dawnna chu, Upa Lalhmingthang chun “a thiem talo zĆŖn, a rawl inphĆŖk dĆ¢rin…” ti’n a mi dawn. Iemani chen, ka titi hnung chun, khum kil tieng a va lut a, lekhabu te “Damlai Tuipui Chungah” ti Pu Thangngur ziek, ama’n a ziek sĆ¢wng chu a hung phawr suok a, kan hlimpui hle. Chu hnung a chun, Pu Thangngur kut hnung/ kut suok iemani bĆŖk kawl inla nei am, Ć¢w? tia kan dawn chun, Pu Lalhmingthang chu khumkil tieng a va lut nĆ¢wk a, thil iemani a hung chawi suok a, kan hang indawn chun, kan beisei phaklo, anni khawmin a bo aman tah anti kha, ‘Pu Thangngur Sermon Bu’ a lo ni zing el chu tie!
Upa Lalhmingthang hi, ei mithiem tam tak hieng - Pu R.H. Hminglien (Thuro Editor), Pu John Pulamte le a dang danghaiin an lo zu pan ta hlak a, amiruokchu, Pu Thangngur Sermon Bu ruok hi chu anhmang a man tah, an ti leiin an hmu ngai naw a nih. Pu Thangngur Sermon Bu hi Kan hang en chieng chun a kawm chu savun a siem a ni a, kan hang in dawn nĆ¢wk pei chun, hi savun hi sanghar vun a lo ni zing. A lekhabu sung chu lekha puon rulrin umlo, a hnungtieng le hmatieng tiem peiin phĆŖk 128 lai a sa a ni a, a kawm le a phĆŖk lailung, phĆŖk li (4) vel tla ta leh chun phĆŖk 136 lai a nih. Hi tak a hin PhĆŖk 60 lai hi sermon ziek nan a hmang a, a dang po hi chu ziek hman ta lova a thi san a nih. Pu Thangngur Sermon Bu hi, ama kut ngĆŖiin, Lusei į¹awnga a ziek a nih. A naupa Upa Lalhmingthangin Hmar į¹awng a an let leh, ka hang enmil chun Pu Thangngur Sermon Bu chu, a phĆŖk lailung, phĆŖk li vel chu a lo kim ta nawh a nih.
Pu Thangngur, Sermon Bu a hin Thupui pathum a um a, chuonghai chu:- (1) Damlai Tuipui Chungah, (2) Raka SĆ¢wng Thum le (3) Sengseng Thua Lalpa Lampui Inchikna, ti hai hi an nih. A lekhabu kĆ¢wm, Sanghar vun a siem hi, asĆ®r mazu’n amanih an rĆŖt bĆ¢k met ti le iemani lai chu a į¹Ć¢wm deu tah, ti naw chu, a la į¹ha ve tho. A bu sĆ»ng phĆŖk hmasatak a chun hieng ang hin an ziek:
“Sermon Book
By
Pastor Thangngur
Phulpui ”
(Phulpui ti khela hin thil inziek chu a um ngei a, amiruokchu hriet chieng el thei an nawh, chun a hnuoi tieng deuva hin, a khang zawngin ‘Lunga, Phulpui’ ti inziek a um bawk), a bu sung tĆ¢wp tak ah khawm hieng ang hin an ziek sa bawk:
“Sermon
Book
By
Pastor Thangngura
Field Supt”.
A lekhabu phek lailung a kim ta lona a hin, a ziekna ni-le-hmun a chuong ngei nîng a tih, a naupa, Upa Lalhmingthangin an let sâwngna a chun hieng hin a khâr / a suk tâwp:-
Dated Phulpui, Krista a inta,
The 2nd December Thangngur
1943
A lekha bu buotsai dan thlirin 1930 le 1940 inkarvela a buotsai į¹an a ni el thei. Independent Kohran thawktuhai hlaw an sem į¹umin pawisa an indai naw leiin, kei chu lekha puon man ding seki thum (tulai a chengkhat hmunli a į¹he a hmun thum, ¾, hieng lai hun hin seki khat hi patling ni khat hlaw a nih) mi pe inla a hun tawk, Pu Thangngurin a ti į¹uma a pawisa khan, hi Sermon Bu hi a buotsai ni ngei a tih, ti ring a um. A Sermon bu hi pen tui pĆ¢wl (blue) a ziek a ni a, ball pen nilovin, fountain pen hmang a ziek a nih, a lekha puon hi, tulai a A4 paper tlep thawp ang vĆŖl hi a ni a, an phĆ¢n dan chu A4 paper Office a ei hmang tlanglawn hai nĆŖk hin an phan lem, fountain pen-in a hnung tieng le hma tieng a ziek tawn a ni leiin tiem a harsa ta deuva, hang en hin a hnung tieng a thu ziek khan a tiem a suk harsa pha bawk, a lekha puon hi a sir iemani lai chu hangthimin a fĆ¢k siet ta a, chun hmun į¹henkhat chu daiin a suk hu lei amanih pentui a luong deu nguoi bawk. Sermon bu hi a lai a tlepin, a kawm į¹hangsa lovin, a laia į¹hui a ni a, a į¹huina hi iemani zĆ¢t an sĆ»t tah, chun a phĆŖk puotieng pang a mi hai lem chu a į¹hui mat phak ta nawh. Pu Thangngur sermon bu hi hlui tak le į¹awp tak ni ta sienkhawm, abikin “Hmar ka nih” inti hai tading chun a hlu ĆŖm ĆŖm el a nih. Chun, hi thuziek hi a ngai ngai in humhim ei tum tlat a nih.
Pu Thangngur hla phuok dan kan indawn peina a, a naupa, Upa Lalhmingthang chun hieng hin a mi hril:- “Hmar į¹awnga a hla phuok hmasatak chu ‘ Sandamtu hi ka ka hriet hma chun, midang Pathien ka lo sawn a; A chanchin į¹ha ka hang tiema, ka Pa kan hmangsan kha a nih’ ”. Hmar į¹awnga a hla phuok hun tak hi hriet chieng a ni ta nawh a, ring dan chun 1920 le 1925 inkar sung hi ni dinga ngai a nih. “hla sawmvel a phuok hnung chun Hmar į¹awngin Pathien inpakna hla bu siem a nuom a, amiruokchu, khanglai hun a Kohran į¹huoitu, Lusei į¹awng hmang-hai khan Hmar į¹awng a Pathien inpakna hla bu siem an phal naw leiin ka pa chu a į¹ap ta hlawl el a, chuphingleh, Pu H.K. Dohnuna ( Pu H.K. Bawisuok pa) chun ‘Thangngur į¹ap naw rawh, Hmar į¹awng chu Pathien siem annawm, keiin Hmar į¹awngin hla bu chu sut ka tih’ tiin a dawn a, ti’n ka nu’n a mi hril a nih” a tih.
Pu Thangngur hin Pathien a lo hmu chieng ĆŖm ĆŖm, pawisa-sum, khawvĆŖl ropuina hai hin Pathiena inthawka a mit varna hi an hlie thim ngai rĆŖng rĆŖng nawh, iengang harsatna hnuoi a khawm Pathien a ringna, a į¹awng le a hnam hi huoisen taka į¹an tlattu a nih. Pu Thangngur kutziek hmu thei a, ei la neisun nia ei hriet hi, Kumtin lekhabu (annual magazine) ei buotsaina ah, a kut ziek a ngai ngaiin (scan a colour a print-in) inchuon sa tum a nih.
26th, September, 2012


A....beng asuk var de aw..
ReplyDeletePu. Ngurrivung Hmar, i thawtha ie, ei hang tiem a, khawsawt khawm a um, Pu Thangngur a chanchin chu, ei bengvar sawt el anih.
ReplyDelete