KEILET HLA

VIRTHLI

~ Lal Dena


Tienlâi chuh nunghâk-tlangvâl inepna kha ṭawng tluongtlam (prose language) ni loin, hla ṭawng ruokin an lo insam hlak. Hi hi a nih Hmar ṭawng mâwina le danglamna pakhat chuh! Hla ṭawng hran lieu ei lo nei bîk a. Sânzâwla Liendang hla, Muchiei hla, Kâwlngo hla, Semruk hla, Neilal le Ṭuonpui hla le a dang dang hei en tâ, Hmar ṭawng lo inril zie le thlum zie hih!

KEILET HLA


Ei rama chanchin ṭha a hung lûta inthawk khan Sâp le Zosâphai khan ei hnam nunphung, ei hnam hla chenin an mi hnâwlpêk vawng a. “Hnam hla thlûk indik tak chu ringlo thila ngâiin Sâp hla Lusei ṭawnga inlet chu an inchûka; chu chu Khristien an nizie târ langna dinga hmangruo ṭha tak angin an ngâi a nih.”(Thangsawihmang, Hmar Hla: Hla Lênglâwng le Lêngzêm Hla Suina; 2016,p.5). Anni Khristien hla, inkhawr ṭutin an mî’n saktir a, ei râwlbâwk leh khawm â’n rem nawh. Chuong ang ringawt chun nunghâk le tlangvâl kârah inhmangai tawnna thu lêng vêl le lunglêngna an thâwi dam thei si nawh. Chutaka inthawk chun keilet hla hi, lo theiloin a hung suok a nih. Keilet hla chu Khristien hla thlûk um ta sa ring sana nunghâk-tlangvâl inepna hla tina a nih. Tuta ṭum hin chuong keilet hla lâr zuol deuh ṭhenkhat le a Khristien hla a tâwi thei anga hung sui met ei tum a nih. Chuong Khristien hla thlûk hmang chun mi hmasahai chun keilet hla an mi lo phuokpêk a nih. Entirna, Kristien hlabu (368): “Ei vân khawpui tuol inhawihah khin” ti thlûk hmangin hi keilet hla, lâr tak hi ei lo sak hlak:


Headmaster Babu! Ka hma ngâi rawh,

Kan khaw tleitîr nui mâwi kan tawn â’n hnu si;

Summer vacation chu siem vat rawh,

Awi âw, summer vacation chu siem vat rawh.

Hieng ang keilet hla hi kum 1914 (Indopui I-na) zo tieng khan a hung suok ṭan a nih. Khristien hla (Sâp hla) bawk pakhat entirna dingin zuk târ lang nâwk ei tih. A hla hi a tâwi leiin a rêngin zuk târ lang lâw lâwng ei tih.

Hla hming: My loved ones are waiting for me.

Phuoktu:James D.Vaughan, saktu: Ketty Wells.


When I shall cross o’er the dark rolling tide,

Oh! What a glad meeting there’ll be;

For close by the beautiful pearly white gates,

My loved ones are waiting for me.


Waiting for me, they are waiting for me,

Oh! What a glad meeting ‘twill be;

Waiting for me, they are waiting for me,

My loved ones are waiting for me.


I sometimes get weary and long to go home,

But all of my work is not done;

I'm glad I can labour for my Jesus my Lord,

Till sounds the sweet message, ‘Come, home’.

Hi hla hi Mizo le Hmar ṭawnga inlet ka hmu zo naw leiin, hieng ang hin ka zuk inlet fâwm a, a pansak bêk a hrâw zo dî’m mâw!


Tuifâwn thim luong zuoi zuoi ka pêl pha chun,

Aw! Intuokna hlimum nî’ng a tih;

Lunghlu kawtkhâr var mâwi bul hnâia chun;

Hmangai fehâ’n an mi nghâk zing.


An mi nghâk zing, an mi lo nghâk zing ie,

Aw! Intuokna hlimum nî’ng a tih;

An mi nghâk zing, an mi lo nghâk zing ie,

Hmangai fehâ’n an mi nghâk zing.


A chângin beidawngin tlung kâr ka nghâkhla hle,

Sienkhawm sin zo lo a tam sî;

Ka lâwm ka Lal Isu ta dî’n thaw hun a nih,

Kona râwl mâwi â’n ri hma chen.

A va hei ṭha vawng vawng de! A keilet hla khawm hi hei en tâ, a duoi bîk nawh. Mi lo ngâi thiem la, châng khatna le thunawn chauh bêk zuk târ lang ei tih:

Ka rawn fan leh hmâna kan ṭuanna tlâng,

Ṭuahpui leh vâu an vul leh ta;

Kan sûl ihnu khuarei an chang zo ta,

Hring leh thar hna nêmte’n lo bâwm.


Tawnmang em ni lunglêm hi ka nei lo,

Ka hawih vèla ka tawng si lo;

Zûnlêng erawh a châm ṭâng lâiah,

Luah lo lungdi nghil ni âwm lo.

Hi hla hi chu a gospel version nisien, a keilet version ni sien a mi hnê awl a. Ei hang sak hin zung le zâm a fang vêl a. Sâp Zâipu John Keats-in Nightingale inhrâm rî a ngai nuom taluo luot a, a natna rinum tak theinghil phâ raka râu khawvêla lêng anga â’n ngâi angin, hi khawvêl ânsedawng ram hi chawmkhat ei theinghil pha hiel hlak. Tienlâi deuh khan chu kohran ṭhuoituhai kha an hrietna a la tlâwm a, an fîr bawk sî; keilet hla sak dâm kha kohrana inthawka hnawt dawk ding hielin mi an lo vauh hlak. Chuleiin sak nuom hle inla khawm, tuikhur lam, lo lam le ram fê châng khan ei sak ngam ṭâwk hlak.

Hun a hung fe pei a. Mi hmasahaiin Pathien inpâkna hla tuolṭo an hung phuok ṭan a. Chuong hla zûl zui bawk chun mi hmasahai chun keilet hla an hung phuok ve nâwk pei a. Entirna: “Ka hmaa varâl khawmâwi chu a um” ti thlûk hmangin, hieng ang keilet hla dâm hi a hung suok nâwk pei a:


Lênkâwlah lo chhuak la, âw chungtûrni,

Nunhlui ngaihawm te lo kîr la;

Nâu ang nuihna aw kan chhuah tlâng,

Tûnah puan ang lo thar leh rawh.


Kâppu hla phuok “Sandamtu lêngna Zion ram khi,” a keilet hla:


Khawtlâng ruomei a hung inzâm ie,

Tlângzarêlthang phur zo dingin;

Ei nun hrui ang sei sien,

Ti ka ngâituo’n Saronpârmâwi;

Chûn le zuo tlâng chenin mi rêl sienkhawm,

Ngâi lâi bâng naw ning a.

Keilet hlahai hi Songs of Solomon (Hlahai Hla) ang hmangaina hla, nunghâk tlangvâl hlaa inphuoktuona an nih. Pathien thilsiem lâia mâwi tak chu mihriemhai hi ei nih. Inhmangaih ding, inngâizâwng ding, indit dinga siem, inneia inthla pung dinga Pathien ruot le siem ei nih. Chu nuhmei-pasal kâra hmangaina puong suokna hmangruo lâia pawimaw pakhat chu keilet hla a nih. Pathien thil siem lâia mâwi tak le hlu tâk nunghâk-tlangvâlhai hmangaina inthûkzie puonglangna keilet hla hi zâwng (monkey) sak dinga phuok a ni nawh a, mihriem a bîkin ngâizâwnghai sak ding a nih. Amiruokchu sakna hun le hmun bîk nei a nih a. Chu hun le hmun hriet thiem chu puitling nun a nih.

Keilet hla le inzûl êm êm chu sâi hla (lêngzêm) hla hi a nih. An thufûn â’n ang a. A danglamna chu keilet hla chu a hmaa ei hril ta ang khan Khristien hla thlûk um ta sa hmanga phuok a nih a; sâi hla ruok chu ama puola thlûk hran lieu neia phuok a nih. Entirna:

Dite, ka ngâi êm che,

Sakhmêl tawng lo ni rêng a sâwt ngêi;

Ieng dang ka dâwn thei naw, dite,

Dite, ka ngâi che, ka ngâi zuol che.

L. Keivom chun hieng hin a lo tlip a: “Sâi hla hi nunghâk le tlangvâlhai nun hrilna hla, kohran hla thlûk hmang loa phuok hai an ni tak. Keilet hla le a danglamna chu an thlûk hmang dân thuah chauh a nih. Indik tak chun keilet hla hi sâi hla a nâ, sienkhawm a hung suok hmasa a ni leiin hming dang ei inputtir chauh a ni lem”. (L.Keivom; Hmar Hla suina, 2017,p.260). Keilet hlahai kha a tam lem Lusei ṭawng vawnga phuok an nih a. Eini Hmâr mi a phuok vêtuhai khawm khan Lusei ṭawngin an phuok deuh tak. B.Lalthanglien, Mizo historian-in keilet hla 155 a lâk khâwm a, a lo ṭha khawp el. Pu Thangsawihmang-in a lekhabu, “Hmar Hla, Hla Lênglâwng le Lêngzêm Hla Suina”-ah Liendailo, H.Thanglora le Darneithang (Thanglungleng)-hai keilet hla tlâwmte a lo hlû lût hi a hlu bêk bêk. Keilet hlahai khawm hin literary value insâng tak an nei hi hmu hmai chi a ni nawh.

Post a Comment

0 Comments
Post a Comment (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Learn More
Ok, Go it!
To Top