Hnam Inlusu

Ralsun Hmar


~ JS Khobung

"A thought once awakened does not again slumber" -Thomas  Carlyle.

Inlusu chu har fĆ®m lo a ni leiin thil ri amanih, keihartu um lo chun ama khĆ¢tin a har el thei nawh a. A hung har hnung khawmin inlusu ni chu a’n zak a, inlusu naw ni awmtakin a um hlak a. Chu chu ‘lemchang nun’ a nih

Hmar hnam hi inlusu ngirhmuna umin, į¹­hanghar el lovin a inlusu zui pei niin a’n lang a. Inlusu nia a’n langna point į¹­henkhat chu a hnuoia hai hi a nih.

1.  ṬAWNG THUAH:

“Ṭawng hi hnam a na, hnam hi į¹­awng a nih” an lo ti hlak. Mani hnam į¹­awng chu a mawi am, a mawi naw am; ngĆ¢inat le humhal chu a į¹­awng neitu mawphurna a nih. Sienkhawm, ngĆ¢isĆ¢ng nĆŖkin, hnam danghai lĆ¢i inzapuiin ei thlauthlĆ¢k lem.

Mi hmasahaiin khawvĆŖl sakhuo mĆ¢ksanin Kristien sakhuo an lo pawm a, Pathien thu an lo awi tah. Krista sandamna Chanchin Ṭha hi Lushai Hills-a inthawka ei dawng sĆ¢wng a na; thu le hla hrim hrim kha Lusei į¹­awng a lo ni bawk leiin vawisĆ»nni chen hin Lusei į¹­awng (tuta ‘Mizo į¹­awng’ an ti tah) hin a mi lo chĆ®m hne hle a. Mani į¹­awnga hlaphuok le sak chen kha thei lo ngirhmunah a um a. Vaikhawhnung- mani į¹­awnga Chanchin Ṭha Johan bumal tiem ding ei nei hnung khan ei chang a par į¹­an chau a nih. Sienkhawm , mani į¹­awng nĆŖka ngaisĆ¢ng lem le sapį¹­awng ngainata ngaina pĆ¢wl ei bo nawh.

Ṭawng hi humhal lo chun a thi thei a. Khawvel ṭawng tamtak a lo thi ta hrim a nih. Humhal ding chun ei insûngah bul ṭana hmang a pawimaw. Chu zovah ruol le inpâwlnahai, office le dâwrhmunah, khawtlânga le kohranah sunzawm pei a ṭûl hle. Chu chu inlusûk puma thaw thei a ni nawh. Ei inlusu sûng chu ei ṭawng hin hma sawn naw nih a; hun sawtah damkhawsuok thei naw nih.

2. NIPHUNG INHMANG:

Hnam tinin niphung- kalchar & aidentiti an nei seng. Hmar hnam hi Mongoloid thla, ei ṭawng khawm Tibeto-Burman ṭawng kaupeng laia mi niin, ei tlângmi chanpuihai leh ei niphung inang tamtak a um a. Sienkhawm, tlawmtea danglamna an nei seng angin, Hmar khawm hin danglamna ei nei ve.

TlĆ¢ngmi į¹­henkhat hai, abĆ®kin, ‘Sinlungsuok zohnathlĆ¢k’ intihai le hin ei niphung inangna tamtak a um a. Ei inhnĆ¢ipui zuol hieng- Lusei (Mizo), Thado (Kuki), Paite, Zou, Lai, Chin, etc. hai le ei inhranna / danglamnalem chu hnam danghai chun an hmu ngĆ¢i nawh. Sakhaw biek dĆ¢n, inchei dĆ¢n, lohma nei dĆ¢n, in bĆ¢wl dĆ¢n, nuhmei-pasal innei thuah, lĆ¢wmna le mithi sawngbĆ¢wl dĆ¢n le a dang danghaiah sĆ»lkhat-suok, unau inhnai tak ei lo ni ngei el. 

Hun hung fe peiin, ei niphung į¹­henkhat ei inthlazal a, ngaisak lovin ei um pei. Kristien sakhuo ei zui hnung lem hin chu ei niphung- kalchar le aidentiti tamtak chu tisa thil le, kristien sakhuo le inkal anga ngĆ¢iin hnĆ¢wl, namthlĆ»k le hre hmang an lo ni tah. Hnam bĆ®k festival le cultural troupe ang zĆ¢wnga fiel ei lo ni a, ‘hnam lĆ¢m’ inentir huna hai hin ‘Fahrel tawk lĆ¢m’ (bamboo dance) bĆ¢k hi ei pholang kher ngĆ¢i ta nawh. Ei hnam lĆ¢m dang dang hai khawm hi pholang vĆŖng ei tiu. 

Ei niphunghai (kalchar le aidentiti ) humhal lova ei um zing chun hnam dangin mi lakpĆŖk / mi’n chupĆŖk an tih ti inlĆ¢u a um hle.  (Hmar puon į¹­henkhat an mi’n chupui mĆŖk hih).

3. INTHURUOLNA THUAH:

VĆ¢nkhuphnuoia mihriem tukhawm inthuruol lo sĆ»ngkuo le hnam chu hlawtling, entawn tlĆ¢k  le ngĆ®r suok an um ngai nawh.

Ei hnam į¹­huoituhai chau dem nĆ¢wm ei niu; a tukhawm hi inthuruolna thuah a thu chauva hretu, a takrama ruok chu a kaltu  le inthuruolna hluotu ei ni nuom vieu.

Hnam inthuruol ni chu a į¹­hatzie ei hriet hle. Amiruokchu mi dang thaw ding chauvin ei dit a; eini ruok chu chier le indem ri naw chu hriet ding a vĆ¢ng. 

Hnam damkhawsuokna ding thilah inthuruol nachâng hrie hrie an dingchang pei a. Eini le eini ei insekhêk sûng hin mi hnamhaiin va râl an mi kâi san mêk zing !

4. DUTHUSƂMNA TUKVER:

Duthusâm nei lo mihriem chu mithi ang a nih. Hausa le rethei inkâr hla hle sienkhawm, hausa le retheihai khawmin chantâwk le mani hun tawng ang peia duthu sâmin, ei ni phâk lo le nei zo lo ding thila khawm duthu ei sâm hlak a. Ei duthusâm ei hmu le hmu naw chu thu dang ni sien la, in ropui le ngâidi inchung, zân huna arasi tiem malama zâlhmun remtu khawmin duthu tinrêng ei sâm châng, zân-mang tieng chen a mi zui hlak. Ei duthusâm ram thlîr chu inlang ruon ruona hmu châng a um a, chuong huna chun ei hlim a,. Duthusâmna mitthla chun chu rama chun a mi lo ṭhuoi hlak.

Sienkhawm duthusâm chau a ni leiin a tak ram le hrilkhi chi an nawh a; duthusâmna tukvera inthawka thlîr chau a ni leiin a puitlingna ding chun hmabâk thaw ding tamtak a la'n tlar khup a nih.

Hmar hnam hi duthusâmna tukvera ei hmu ren ruon ang hin hang um takluo inla chu aw! Hnam tlâwmte ni inlakhawm chîntak naw tawp ei tih.

Ei pahnam bing ei inhnik seng ang hin Hmar hnam pumpui ta dinga hmathlîr neiin, hnam ta dingin hma hang la inla, pahnam kaupêng tinhai le hin lungril inpawtakin hang um inla, unau kâra inhrietthiemnawna dâm, unau hnam khat ei nina, tlatna muol dang lei le, pahnam ṭawng hran nei leia mi dang anga inngâina neu neu hai dâm hi hang bi chieng inla, hnam ta dingin a va hlâwk âwm ngei ! Duthusâmna tukver a'nthawka hril insâwk chau thaw hi bânin, ei thaw thei ding hai bituk (target) siem ei tiu. Chu chun ei hnam inpumkhatna dinga duthusâmna tukvera ram thlîr chu a ṭhen-a zâr bêk takramah inchangtir ngêi a tih.

5. HMALƂK DƂN DING (YEAR PLAN & PROJECT) SIEM EI TIU:

Hmar hnam huop pĆ¢wl lien ak tak hieng- Hmar Inpui, HSA, HYA, HWA, HKI le a dang dang hai bĆ¢kah India khawpui tamtaka mi keiį¹­huoitu Hmar Welfare Association-hai hin kum khat sĆ»nga ding ‘Year Plan & Project’ an nei seng ring a um. 

Hieng pĆ¢wl lien bĆ®khai lai hin Hmar Inpui (HSA le HYA khawmin mawphurna lientak an nei) hi an hmadawm a lien hle a; hnam aiaw, nu le pa chan chang an ni leiin an sĆ¢wl hle a. HrisĆŖlna le varnaa inthuom dingin į¹­awngį¹­Ć¢ipui an mamaw hle. 

Tienlai ei pi le puhai khan ‘PĆ¢m RorĆŖl’ / Kum Bul RorĆŖl neiin, umni khĆ¢ma ruoiį¹­hein kum thara an lo neina ding muol, chu zĆ¢u vĆ¢t dĆ¢n ding, an khawtlĆ¢ng inį¹­huoi dĆ¢n ding, iengkima  hmalĆ¢k dĆ¢n ding fel tĆ¢wk tak (Year Plan & Project)  neiin, ro an lo rĆŖl hlak.

Hmar hnam sûnga nu le pa chan chang pâwlhai hin, ei hnam pumpui ngirhmun en peiin plan & project nei pei raw hai se. Hmar pahnam ṭhenkhat hi state dang dangah indar nuoia um ei ni tâwl leiin ei so inphu them zing a, ngâituona fîm le lung in-uoi tak neia rorêl a va pawimaw ngei de.

Kristien sakhuo ei zui ta hnung hin, Pathienin thu le hlaah Hmar hnam hi unau hnam danghai chungah A mi'n chuongtir bĆ®k ni'n a’n lang. Chu dungzui peiin, ‘Chanchin Ṭha mansapui bĆ¢ngna’ ei inti hiel hlak hrim a. Mithiem tamtak sawrkar sin mĆ¢ksana Chanchin Ṭha meiser sit a, damsĆ»ng hun hmang ral  rawngbĆ¢wltu tiem khawp ei lo um nghe nghe. 

Sienkhawm, a mak chu hi hi a nih. Kristienna le kohran pĆ¢wla hring vieu si, hnam thua chieng lo; hnam thu hril chu Pathien thu le inkal ang hiela ngaituhai hi an nih. Ei pastor hmasahaiin ei lungrila ‘chi’ (seed) an mi lo tupĆŖk, ei thlĆ¢k danglam el thei ta lo chu, Ram le hnam le politics-a hring chu tisa mi, vĆ¢nram kai lo ding ti ngĆ¢idĆ¢n hi a nih.

Tripura-a hin Hmar kohran iemani zĆ¢tin rawngbĆ¢wlna mission field an nei tĆ¢wl a. Year Plan & Project į¹­ha tĆ¢wk tak an nei seng a, thawktu khawm Hmar į¹­awng hmang thei ngat an nih. Kohran pĆ¢wl tin thiltum inang tlĆ¢nglĆ¢wn, langsĆ¢r deu chu ringthar lĆ¢klĆ»t ni tlĆ¢ngpui mei a tih. Ei Hmar hnam chanpui unau- Kaipeng, Chawrai / Chorei, Muolį¹­huom (Molsom), Bawng, Bawngcher, Darlong, Halam, Hrangkhawl, Ranglong, Sakachep, etc. an tam ve a; ei Hmar history-a chun Hmar pahnam indik tak vawng an nih. Plan le project fel tĆ¢wk tak neiin hma la inla, ei thu le hlapui ding chu, ‘Hmar hnathlĆ¢k, unau suopui hnam / pahnamhai kĆ¢ra ringnaa le hnama inlaichinna le inunĆ¢una į¹­ha lem siem’ ni sien la; vawisunni hin intum suok nuom an um kher ring a um naw ngĆŖi.

Ringnawtuhai ringnaah ei lĆ¢klĆ»t a, an piengthar kha vĆ¢n hlĆ¢wkna a nih a, vĆ¢n mipui an lĆ¢wm angin, hnama inchiengtir le a hnama piengtharna kha hnam hlĆ¢wkna, ei hnam lawmna a ni ve a. Chu chu Pathien ditnaw zĆ¢wng a ni chuong dim a ni! ? Ni love ! Pa Pathien lĆ¢wm a ta; hnam khawm lĆ¢wm hlĆŖng a tih. Chun, hnam pakhat ni dinga siem, umna’n a zir naw leia unau indar tahai inhmusuok le inzawngsuok chu a suolna um naw nih. Naupa tlĆ¢nhmang chanchin a'nthawk khawm khan a chieng hle a nih.

BAWZUI NGHƂL DINGA ṬHA:

Hmar Inpui hin ‘Year Plan & Project’ į¹­ha tĆ¢wk tak neiin, north east India state hran hrana ei unau Hmar pahnam tamtak-hai le inpĆ¢wltlĆ¢ngna / inrĆ¢wntlĆ¢ngna (seminar & consultation) hun hi kum khatah vawi 1/2 bĆŖk ei nei theina dingin an umna hmunah sir / kan hai sien, inbiekpui hlak raw hai se. Chuong ang bawkin, state level-ah, Region le Zone level-in inį¹­he nĆ¢wk inla, hieng ang hin- Manipur, Meghalaya (unau Biete lĆ¢i), Tripura ( Kaipeng, Chawrai, Muolį¹­huom (Molsom), Bawng, Langrawng,  Chothe, Darlong, Halam, Hrangkhawl, etc.), Mizoram (Hmar pahnam tamtak nina inhre ta lohai bĆ¢kah Ngawn, Bawm, etc.); Assam (Barak valley-a Chawrai, Saihriem, Kaipeng, Aimol, etc. hai le NC Hills (Dima Hasao) district-a Khelma (Sakachep), Biete, Hrangkhawl); Nagaland (Jalukie sevĆŖla Hmar pahnam tamtak, Kuki hnuoia um tahai); Bangladesh rama Chittagong Hill Tracts le Myanmar ram Chin Hills-a unauhai lai dĆ¢m sirin, hrilpui ila. Chu zet chun Hmar hnam hi bĆŖl tlĆ¢k le umna tlĆ¢kah mi'n mi ngĆ¢i an ta; Hmar ni nuom hlĆŖng an tih.

Ringtu ei ni lei seka hnam inphatsan el dingin Bible-in a mi'n chûktir nawh. Sienkhawm, eini chu kohran pâwlah ei hring lem a, hnamin a châuphâ an ta hi. Hmar kohranhaiin ei unauhai lâia rawngbawltu an tirhai hi Pathien ram ta dinga thaw hlâwk anga ei ngâi lai zing hin hnam inunauna ṭhiekdartu an sie (posting) ni theina lâi um thei a ni bawk.

6. INTUM SUOK HI:

August ni 27 - September ni 1, 2021 sûng khan Barak Valley Kuki Innpi President- Fonidhar Chorei (@ Ngirbulbum Aithingrok) le a ruolhai chun Songpijang, Haflong-ah Good Will Visit neiin Kuki Innpi Assam (KIA) hai leh inbiektlângna an nei a. Chorei pahnam hi Barak Valley-a hin tam tâwk tak an lo um ve. Chawrai (Chorei) hai hi Hmar pahnam an ni an naw?

Kuki-a an inzieklût dân zuk thlîr vat ei tih:

1. Kum 1974-in ‘Chorei Student's Union’ CSO) chu Sielmat, Churachandpur, Manipur-ah an indin a. Ei Hmar khuo ngeia an indin lai hin Hmar pahnam an nizie hriltu an um naw maw?

2. Kum 1978 khan ‘Tangpui Student's Association’ chu Manikchand, Karimganj, Assam-ah an indin nĆ¢wk a; ST list-ah a hrana inzieklĆ»t dingin an buoipui ta pei a;

3. Kum 1980-in ‘Tangpui Student's Association’ chun SDO (Civil) Karimganj, Sri A. Singh chu ST certificate thuah panin, SDO chun Kuki hnam kaupĆŖng anga ngĆ¢iin Pu Fonidhar Chorei chu ST certificate a pĆŖk tah;

4. Kum 1980 kum bawk SDO (Civil) thar Sri A H Huda, SDO (Civil) Karimganj chun Kuki an nina chieng taka a hriet naw leiin a pawm ngam nawh a. Chu beidawng chun ST certificate pe thei ding All Assam Tribal Sangha (AATS) kuomah an intlun a. Sienkhawm, Chorei inį¹­anna an chieng naw leiin ST certificate pĆŖk thuah harsatna an nei tah a;

5. Chuonga an inį¹­anna bul an buoipui mĆŖk lĆ¢i, Sri S. Barkakati lekhabu ziek besanin Chorei hnam chu Old Kuki hnam kaupĆŖng pakhat an nizie hriet hnungin Dhubri, Assam-a AATS inkhĆ¢wmpui chun pawm an nih. 

6. Kum 1995 hma po khan official-taka pawmna a um nawh. Sienkhawm, Sri J I Kathar, IAS, DC Karimganj-in official-taka a ziek chu besanin, Chorei hnam chu Kuki hnam kaupêng pakhata um an ni tah. Khâng hun lai khan ei inlusûk san a; hnâr ri intlawk elin ei um san ni ngêi a ti maw!

Hun khâng chen ei lo inlusu a. Tuhin Barak Valley-ah Hmarin sawrkar kuomah ngênna siemin, State Act hnuoiah Hmar Autonomous District a hei nei meu chu, Assam sawrkarin, "In unauhai leh hung inrâwntlâng ro" a ti meu chu inlusu ṭhanghar phut a hawi khawp el ! Unau inzawng nachâng hre lovin kum zabi tharah ei chuongkâi mêk.

NC Hills (Dima Hasao) district, Jaintia Hills le Meghalaya-a unau- Biete / Biate-hai chu hnam dang anga inngĆ¢iin Hmar ni an nuom nawh . ChĆ¢ngsan pahnam hlak ‘Khongsai thlatu bul’ a inti a, Kuki-a khawm a chawngpu (neitu) takin an um ta bawk. Unau Hrangkhawl pahnam, Dima Hasao district-a constituency khat neihai khawm a hran hlawka umin, Hmar ni an inhriet nuom ta nawh.        (Thubel: Hi a chung a pahnam Biete, Changsan le Hrangkhawl chungthu ei hung hril khi an pahnam pumpui chungthu a ni nawh. Manipur, Mizoram, Assam, Meghalaya le Nagaland a tamtak hai chu Hmar hnam indik tak an nizie inhre in, mi tamtak  hnam thuoitu pawimaw tak tak sin chelin hnam tadingin rawng an bĆ¢wl a nih).

Unau Khelma (Sakachep)-hai khawmin chu chu an zui ve mĆŖk. West Karbi Anglong district-a unau Sakachep-hai ruok chu, Karbi Anglong Hmar Association (KAHA) į¹­huoituhai hmalĆ¢kna zĆ¢rin, Hmar hnam hnuoiah an um ve thung. Sienkhawm, tulĆ¢i hnai hin Art & Culture Deptt, Karbi Anglong Autonomous Council (KAAC) chun hnam tin palĆ¢i a ko khĆ¢wmnaah a hranin fielna a pĆŖk ve tlat. Hnam thuoituha'n hma la nghĆ¢lin an pahnam lĆ» deu hai leh  inbiek nghĆ¢l a nih.

Manipur-a unau- Chiru, Aimol, Kom, Ranglong, etc. intum an suok vawng ta maw? Darlong pahnamhai, zani laia Kuki hnam hnuoiah ST-a an zieklût kha ei nakâwr a lum hlat hlat a, ei lû a lien nuom ngei!

Politics, pĆ¢wl le kohran rama į¹­hang ei lĆ¢k ang hin Hmar hnam hmangaina leh ei unĆ¢uhai  chĆŖngna ram hai fangin, insuikhĆ¢wm nĆ¢wk zai rĆŖl dingin hma lo la ni inla, vawisĆ»nni ang hin ei unauhai hin inhranna lungril hi an nei ring a um nawh. 

Hmarhai hi Sinlungsuok unau lĆ¢i hin sakhuona tieng; abikin thu le hlaah Pathienin A mi sie chunghnung bĆ®k vei leh; politics lamtluonga ruok hin chu ei inlusu a, ei į¹­hanghar hlei thei dĆŖr nawh. Ei hlahai khawm unau į¹­awng dangin an inlet sup sup hlak hi hnam danghai nĆŖka Pathien mi ditsak bĆ®kna ni thei a tih. Sienkhawm hmasĆ¢wn nĆŖkin ei la hnungtawl pei a, ei ngirhmun tak hi phĆ¢wngphawdet ang ei nih. A tĆ¢wpa lem chu Bible-a Esau-in upa lem a nina, a sangpa Jacob kuoma a’n hlĆ¢n ngirhmun kha changin, ei nĆŖka naupang lem kuomah la'n hlĆ¢n mei ei tih.

Darlong pahnam hi Hmar le Lusei pahnam infinkhĆ¢wmna, a hlawm liena RĆŖngpuiram (Tripura) lo thlangtlahai an nih. Chuong Hmar pahnam į¹­henkhat, a hnunga  Darlong  pahnam anga zieklĆ»ta um tahai chuh:- Darngawn, Hrangchal, Hnamte, Khawlhring, KĆ¢ngbĆ»r, Chorai, Biete, Bawng, Buongpui, Lungį¹­Ć¢u/Lungį¹­Ć¢i, NeithĆ¢m, Pautu, Punte, Rawite, Saivate, Ṭhiek, TlĆ¢ngte, VĆ¢ngchhia/VĆ¢ngsie, Vangkal, Varte, Vaiphei, Zate, Zongte, Zote, Tualte, Hekte, Hrangate, Tuahlawr/Tuolor, Khawzawl, etc. an nih. Hmar pahnam inziet hlawk, hnam dang lĆ¢i an zu um lei a, hnam hming thar phuok a, Hmar hnam anga zuk inngĆ¢i ta naw el hai hi Hmar Inpui le pĆ¢wl lien tak takhai hin unĆ¢u hnam khat ei nizie inhrilhrietna ei zu nei ta hrim hrim am ?

7. EI BUOINA - ST RECOGNISED LO:

Hmarhai chu Manipur, Assam, Mizoram le Meghalaya state-hai chauvah ST-a zieklût ei nih. Arunachal Pradesh, Nagaland le Tripura-a chun Hmar hnam hi ST list-ah ei ṭhang ve nawh. Hi lei hin ei unau Tripura le Nagaland-a umhaiin ST/ Tribal certificate an lâk ding pha recognized hnam pakhat tak an ziek a ṭûl a nih (Tripura state tribal list-a record hnam 19 hai- Tripuri/ Debbarma, Reangs/Brus, Jamatia, Noatia, Uchoi, Chakma, Mog, Lushai, Kuki, Munda, Kour, Oram, Santhal, Bhil, Bhutia, Chaimar Sermai, Garo, Khasia, Lepcha, & Halam).

Darlong pahnam chun Kuki hnuoia hnam pakhat ve angin an pawm tlĆ¢ng tah. Hmar ni nuom hle hai sienkhawm, Tripura-ah Hmar chu ST recognised list-ah a um ve si nawh. Nagaland-a Hmar tamtak hai khawmin ST certificate lĆ¢kna dingah Kuki niin ST certificate an lĆ¢k thei chau. 

Hi chungchâng thu hi nuoma zuk suk danglam el thei a ni hri nawh. Indian constitution a zieklût a ni si leiin, eini ei chieng phawt a ngai.

Hieng state ei suklang haia hin Hmar population-a tiem sa lo, Hmar hnam ni si tamtak an um a. Ei inlusĆ»k kĆ¢r bĆŖl ding nei naw leiin į¹­ang dang an mi bĆŖlsan lem an ta hi. ‘Iengtin am thaw inla ei unauhai hin hnam dang hming haw lovin, Hmar hming ngeiin ST certificate la thei vĆŖng an ta’ ti chu indawnna lientak a nih.


TLƂNGKƂWMNA:

Inlusu le har fĆ®m ngirhmun inhlatzie ei hriet angin, hnam inlusu le hnam harfĆ®m (var) inkĆ¢r khawm a lo hla ie. Hnam a lo inlusu a ni chun, chu hnam hmabĆ¢k chu an thim a, hnam dangin an nuom hun hunah sal anga manin, phierhnungkhĆ®rin an khit thei zing a nih. Chu hnam chu ĆŖk benchek anga indarin, ngĆ®rsuok nĆ¢wk ta ngai lo dingin nuoi bo ni tĆ¢ng a tih. 

Hmar hi hnam inlusu a lo ni el ta naw maw ? A nau le tehai hum nachĆ¢ng hre lo, indar mĆŖk, ko khĆ¢wm le insuikhĆ¢wmna dinga hmalĆ¢k tum bawk lo, a  kĆ¢wl le kiengah ieng am, ieng thil am, ieng harsatna am a hmasuon ti hrim hre lovin, imĆ» inhniktakin a lo inlusu zing annawm a nih ?

Ei ngirhmun thlîrin, inlusûkna a'n thawka har suok a, ei tho vat naw chun hmabâk a'n thim a. Ei ṭawng le hnam thi ngei a tih.

Post a Comment

0 Comments
Post a Comment (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Learn More
Ok, Go it!
To Top