~ John L. Pulamte
Accident inrik tak tuoka thî ngama khum beta hun sâwt tak el lo hmang kha ka nî leiin, tar nun hi ie'm a ni chen chu lo intem phâk ve taah ka'n ngai a, chûleiin an ngîrhmun hi ka hriet chiengin ka hrietthiempui em em a. Ka thil tuok hi a thlâwn ela a liem nawna dingin thusep (sermon) tâwi te bêka inchan ka lungril rûk a. Mî tlâwm te bêkin an lo ṭangkaipui tâk chun a ṭha âwm ema tî beiseiin, ka ṭhahnem ngaina insitum tak le tuihnâi lo tak el chu, mîhai kîl thei dingin inphalam tak pumin ka hung bun thlâk ta rawi el a nih.
Tiemtuhai mi lo beisei ang hê hû chun ka sukpuitling zo naw ding a ni tî chu zîng nisa suok ding anga chieng sa a nih. Hieng nêka ṭha lem dinga ka laka beiseina in lo nei a ni chun, ka theina bânin a ban phâkna khêl tieng, thil um lo beisei ang in ni ding a nih ti chu in lo hriet hmasa ka nuom. Chu kawnga chun inphalamum ka ti satlie el chau khawm ni lovin, ka'n zak a, ka zâm a nih. Ka nêka thiem lem le hieng tiengpanga experience (tawnhriet) lo nei ta haiin kimchang le thiem takin hei ziek lem hai sien la, kei a tiem tieng lo ramṭang lem lang ka hei nuom a. Amîruokchu a lekhabu râwn ding le internet-ahai zuk besan ding tam tak lo um de sien khawm, chuong anga thaw ka tum lêm chuong nawh; ziek le zâwm sêng ding ni naw nih. Sâphai le hnam changkânghai thaw dân kher ni lovin ei nunphung (culture) mit put a, ka thlîrna tukvera inthawka ka hmu dân le ka lo tawnhriet ve dân ang anga suklang ka tum chau lem a nih.
Mi tam takin Pathien thû ei inzirtir râwn pâwl tak laia pakhat chu, nu le pahai hi inza le hmangai ding an nizie thû hi a ni deu vawng. Amiruokchu, tarhai duot ding le hmangai taka enkawl dân tieng thû ruok hi chu hril hmai an inchu niin ka hriet a, ngaithlâk ding le chanchinbua tiem ding a vâng ta hrim a nih. Chuleichun tarhai hi ka zuk invawi pha zuol bêk bêk a, sûng tienga mi mawrtuin hril lo thei loâ mi siemin, thupui hlapui dangah pakai thei ta lovin chu tieng chun a kutin a mi hûi a, ka hung ziek pha ta hrim a nih.
Ni e, tarhai hi duot le ngaisak ṭûl an nîzie thû tienga inzirtirna hi ei inthlada ang bawk hin ûksak le duot an hlaw naw deu deu pei khawm ni sien a hawi hiel tah. Inza nêkin ei hmusit a, an thû zâwm ta nêkin thu lâk loah ei sie lem tah. Sil le bil le fâk le dâwn ṭha khawm an dawng phâk ta naw a, manî insûnga hmunhnawk le hmun hluotu pakhatah ei sie tah. An umna tieng tieng chim le tirdak hlawin, an ṭawngbau ngainatum taka inthawka hung suok thu ṭha tak takhai khawm ngaithlapêk nuom lovin nasêtumah ei inchangtir zo tah. Mi tuihnai lo, fâk sukhnik nawtu le hmun hluotu pakat ve chauvah ei ngai tah. An chan a sein lungsiet an um em em.
Ei Bible-in, "I nu le pa chu an tar hnung khawmin hmusit naw rawh," a ti kha ei thai bo zo am an' ta ding. An' naw leh, mîhai zâwm dinga ei sie mei mei lem am a ni ta ding. Ei zâwm dinga ṭha ṭhahai hlak hi tiem hmai ei inchu a, Bible ka tiem ê ei hei ti de khawm hin, hî thû tak hi chu hmû fûk inlâuin ei tiem kân duoi duoi a, mî khakna ding deua ṭhaa ei ngaihai hlak ei lungril phêk chungah rê thei ta lo dingin ei inchik kar a, a tâwpah mi kâpna'n ei la hei hmang zui hlak. Kâp hlum ei nei êm naw khawmin mi tam tak ei kâp hliem ṭhuoi ṭhuoi a, a ṭhen an inthal pheng phung a. A ṭhen chu thi si lovin an tho nâwk ta ngai nawh. A tawi zâwngin, Pathiena an ringna chu hung châuvin, suolah an tlu lût sawng pha ta hiel el hlak.
Ka accident tuoka inthawk hin thla tam tak tar nun lo intem tah kan' leiin, tarhai hi duot le ngaisak an lo ṭûlzie ka hung hmu suok pha ṭeu a; ka hriet le ka hmu el chau khawm ni lovin a enkawlna kawnga khawm hin, manî inhrilmawina thû chang naw sien, keini insûnga nà ná na hin chu kei bâka tlin le tlâk ding hi um naw ni hai ka ti ngam hiel. An sil le bil le an fâk le dâwn thua enkawl dân chau khawm ni lovin, an harsatna va hriet thiempuina kawnga ma ma hin keima nuna inthawkin hmu suok le inchûk thiem ka hung nei pha ṭeu a; nu le pa an tar hnunga a enkawltu dinga Lalpa'n a mi lo intuoitharna le a mi lo serna am a ni ding aw! ka ti hiel. Mi harsatna ei hmu thiem le hriet thiem theina ding chun mania tawn ve zet hi a lo ngai si a; Pathienin chu dinga a mi lo ser hi san tam tak laia pakhat ni phawt dingin ka ringhla nawh.
Natna le harsatna râpthlâk tak dâm ei tuokhai hi, vângduoi thila ruot vawng ding hi a lo ni chuong naw a, Lalpa'n a hmangruo pawimaw dinga a mi lo serna le a mi lo intuoitharna dâm hi a lo ni nuom vieu el. Chûleiin ka chunga thil tlung khawm hi, chu thil chie chu ni ngêi dingin ka ring satlie el chau khawm ni lovin, ka pawm nghet bur a nih. Chuleiin, harsatna chi hrang hrang ei tuokhai hi vângduoi thila bel a, inngaisietpui el ding hi a lo ni ngai nawh. Malsawmna danglam an lo ni hlak si a.
Tû khawm hi tar lo ding ei um nawh, tar hmaa thi dinghai chau naw chu. Vawisûna tar hmai vuoi raka ei hmuhai khawm hi an vânglai huna mi po po mit fûkna le mîhai lo invêtchilpui khawpa khaw khat hmêlṭhaa an hril thang huoi huoi khawm an lo ni thei. Vawisûna inzun inhnâwma khawm fe thei ta loa khum nghâk el ta hai khawm hi, an vânglai huna khan mi thilthawthei tak le ṭangkai em em el, manî theina muol senga thang lo suo ta dâm an lo ni thei bawk. Vawisûn nia tar ei hmusit em emhai hi an ṭhatlai huna mi pawimaw em em le, ei dam sûnga ei khûm ruol lo ding thil tam tak lo thaw tah, mihrâng sahrâng lo inhmasawnpui tah, harsatna thuo tam lo nêr thleng ta le hmasawn tah, annî hun laia tluk lo rim innam le mî chung en dâm an lo ni zing thei a nih. Hmusit el ding an ni bîk nawh.
Ei Pathien thûin, ei chunga thil mî thaw dinga ei beisei ang char hin mî chunga khawm thaw ve hlak dinga a mi'n fûi angin, i tar huna mi'n i chungah thawhai sien i tî angin tarhai chunga khawm thaw ve hlak rawh. Chuong ang chun i chunga khawm thawin a la um ve ngei ding a ni si a.
Mihriem hi tar tieng ei pan deu deu a, ei lungril ruok chu a naupang deu deu thung. Tarhai hi naupang angin an lungawina le an nuorna khawm hi chikte chau a ni a, thil lien le tam an phût nawh. An lungawina tâwk chu mi tinin ei thaw thei seng. Ṭawngbau khat chau khawmin ei suklungawiin ei suklawm em em thei a nih. Inphalamna khawm an nei lien a, mikhuol anga thla ngam lo dâwk dâwka khawsa hlak an nih a tam lem hi chu. Ṭangkâina le tlâktlâina an nei ta nawh tî an inhriet a, an ṭûl le an mamawhai khawm an hril suok ngam zen zen ngai nawh. Chûleiin bengvâr le hawihâwm taka ei enkawl hi an ngai ta a nih. "Tar dingin khawlai lêng a'n hâwk ngei, tar dingin inchei a uor ngei, tar dingin a vir ngei, tar te te dingin thû a du ngei..." tîhai dâm hi dêusaw taka ei ṭawng khum nuom dân a ni tah. Mihriem an ni ve tho a, an mihriem chanpuihai ang thoin a thlum a al, a sie a ṭha, a lum a dei an hrietin an thlier thiem a, iengkim mîhai angin an mamaw ve tho a nih. Tar an zuk nî leia zuk sie hran bêk bêk elna ding thu a um nawh.
Nang i anga an vânglai huna mit meng mawi em em, a thim a var an fena ding lampui kâwkhmutû le an lung lawmna ding inhmûtir hlaktu an mit ngei el kha, mitthli tui hnâr ringawta inchangtirtu dâm hi ni pal râwi ei tih. Nang i angin hlimna le lawmna ding hmu châkin an mit an inlên vêl a, rimawi le thu lawmum hre nuomin an nâ an sit dawp dawp a; sienkhawm an mitthli tlâkna ding dâm inhmûtirin, an nâ sukkhamtu le an lung suknatua dâm ei inchangpêk nâwk hlak sî. Naupang chîte ei nî lai, ei thil hmû nuomhai ei hmû hmâkhat an kut kham rakin an mi khîk hmu a, ei hriet nuomhai bâu kham le dang ṭâwl rakin vêl tam an mi hril nawn a; an tar hnung ruok chun hmêlma angin ei mel rum a, bâk râu takin ei râu zâm hlak. En hi ei um naw nasa a nih. Ei thungrul dân hi a na em em el. Pathienin tar thei dinga a mi siem ei nî leiin, manî nuom thu le ditthlangna khawm a ni bîk dêr nawh. Ei hmabâk seng a nih. Tar hman loa thihai hi mi vângduoiah ei ngai a, tarkûna damhai ruok chu mi vângneia ei ngai bîk si chun, mihai hmusit le endawng bâk chu ieng am an hlaw bîk chuong a? Dam sâwtna hin ieng vângneina am a sawm chuong a, rimsikna chau naw chu? Vângnei le vângduoia siem theitu chu nang le kei ei nih.
Ei nautêt lai pheikhawk ei bun zing khawmin ei hnuoi sir ding khawm phal lovin chung lêng vate angin hnuoi tâwk lo vân tâwk lovin ârtui dawmin an mi dawm a; thlasik dei hunah thuomhnaw lum chau khawm dittâwk lovin puon lumin an mi tuom a; nisa lum ei tuor ding inlauin deihlim hnuoia chau khawm ni lovin an thlazâr hnuoiah an mi hliekhu a. Ei hung puitling dêk dêk a, fâk ṭha ṭha fain ei hnuk ei sukhnik a; thuomhnaw ṭha le a nal nala inbelin êk nei lo ni âwm fahranin ei nuomna naah ei lêng hmangsan a. In ei hung inlawi phât, tar chakvak lo le makhâta che dukdak thei lo ta châwk chu, an nuom thu rêng khawm ni lovin an zun le êk dâm an lo chê hman a; chu chu kei ka lei a nih tia inphalam ta nêkin, ṭawngbau ṭha lo ei hriethai po po chu sâwm khâwmin an chungah ei hrikthlâk ta zêk el hlak. A ṭhen chu kut thlâk hiel khawm ei intîm nawh. Thuomhnaw ṭha inbel ngai lo dinga pieng ni âwm hrimin ei sie a, hmunhnawk anga nghawksakum le hmun hluotu ding rênga ngaiin, duot le ngaisak hlaw lovin, mi tirdakum, hmusitum, ûksak hlaw zo lo, ensan le ṭhat nawna po po pumbiltu le hnawmtin phurtuah ei inchangtir chu a ni tak ta hi. Ei nun a va hei râwng ém èm ngei!
Hmangaina an mi lo inhlânhai kha nunrâwngnain ei thungrul a, zaidamna chu thinsietnain ei thung lêt a, lainatna chu hmusitnain. Ei thungrul dânhai hi a râpthlâkin a na em em a nih.
I nu le pa i chunga an ṭhatnahai kha an tar hnungah iengtin am thungrul ve'ng i t'a? Iengtin am i lo thungrul ve ta hlak a? I pî le pû chunga i khawsak dânhai kha i chunga tlung ding ni sien la, i lungawi a ti'm? Tarhai chunga i um dân kha i tar hnungah thungrulin i la um ve ngei ding a nih tî hrein, hmangai tak le duot taka enkawlin, ngaisak hlak rawh.Chuonga i thaw chun i tar hnunga a enkawltu ding che i lo sie ṭhat ang ni'ng i t'a, malsâwmna i lo sie khâwl ang ni bawk a tih. Chu chu Bible râwn kher lo khawmin Pathien thu dik tak a nizie chu mi tinin ei inhmai ring a um naw a; ring nawtu le Bible tiem ngai lo ei P.M. Modi meu khawmin ei Bible thu le a'n kalna hre bîk chai naw nih.
Mihriem hi Pathienin manî tâwkah hlutna neia a mi siem seng ei ni a; piengsuol amanih, damnaw amanih, an' naw leh tar an nî lei ringawta an hlutna a bo dêr tah tîna a um nawh. Pathien ngaia lem chu an hlu lem el thei khawm ei hriet phâk lê. Mi dam pângngaihai angin suol thaw dingin an ke an pên hrât thei ta naw a, hrât naw le tlin naw na ná nà chun chuong ang lungril chu mi dam pângngaihai angin an put ve ngai bawk nawh. Annîhai hi mi pângngaihai nêkin an lungril put khawm a thienghlim lem hman hman bawk a nih.
Tarhai hin malsawmna tam tak an kawl a; hmangai taka enkawltuhai chun malsâwmna tam tak an dawng hlak a, a sukdudatuhai tâ ding ruok chun, chû letling char chu dawng theina a ni ve thung.
Tarhai hi nâute angin duot le ngaisak an ṭûl em em a. Fâk le dâwn le inzun inhnâwm kawnga inenkawlna chau naw khawm kawng tam takah enkawl ṭhat an ngai a nih. An hnap hnîtna ding, an nakuo khelna ding, chil le khâksaw peina dinghai chen khawm a'n dawna ding ngaituopêk an ṭûl vawng a nih. Mi pângngaihai angin an chakvak ta naw leiin um hmuna dâm an zun le êk an thak châng a tam rêng a nih. Zun le êk îp harsa an hung ti ta a, mi pângngaihai angin chil le khâksaw khawm laklaw thilah tukvera zuk pitsâk vat khawm an ta ding chun thil harsa a hung tling a. A'n dâwna ding ei siempêk naw chun ṭuonga dâm a thâng zel zul hlak. Ei fel naw manin, eini vêkin fâk sukhnik naw phana'n ei la hei hmang zui hlak a ni chu. A pawi satlie el chau khawm ni lovin, a zie naw hle.
Fâk le dâwn kawnga khawm hin ûksak an ṭûl hle a; an du zâwng le an fâk thei ding zâwng kha indawn le ngaituopêk hlak ding an nih. An ha khelna ding chena ngaituopêk an ngai a nih.
Mi hrisêl pângngaihai ang an ni ta naw leiin, naute le damnaw anga ei enkawl hi an ngai tah. An mit a châuvin an nâ khawm a sêt ta a, zâidam le nunnêm taka ei enkawl hi an mamaw bêk bêk a nih. An laka hin lungril lien putin, ei mit le ei nâ ei sit dawp dawp zing hi a ngai tah. Lekha ziek an hmu thei ta naw leiin Bible an hung tiem thei ta naw a; an suok invâk thei ta naw a; chuleiin ruol ding an mamaw a, in sûng khurah mâkhâta invâiin, khawsâwt ngâwi ngâwiin nisa tlâk ding nghâkhla takin an thlîr a, zân a ni hlak chun îmu hmu dukdak thei chuong lovin khawvar an nghâk nâwk thlâwt el hlak.
Lungsiet an um em em.
Lekha ziek an tiem thei ta naw leiin sermon le hlasak dâm phone-a hai hin inngaithlâktir a, Bible dâm hi tiempêk hlak ding an nih. Tar an zuk ni ta leia phone mamaw naw ding bîka zuk sie ding hi an ni nawh. Ruol an ngai a, pâwl le hohlimpui hlak ding hi an nih. "An rim a sie" ti el ding a ni nawh. An rimsie chu tu dang lei khawm an' nawh, nangin i'n siltir ngai naw lei a nih ti hre la, inzak ngâwi ngâwi lem rawh. Tarhai angin ei zun le êk îp thei lovin ni khat ni hnî chau khawm hei um inla lem chû... eini nâk nâk hi a tirdakum lem ding chu ei nih, tuor ruol ni naw'm ei nih. Ei zu dâwn hîng rim po uo, damdawi inrui thei thil rim po am uo, condom rim rim am uo ei innam ding. Tarhai rim kha chu inhnik tak ding a la nih. Mani'n sên rim inhnik hnik (perfume) inkâp a, êk nei lo ni âwm fahrana mani pi le puhai ten le them rinna tâwk châuva inchei nachâng chau hre hlur dâm hi ei ni tâwl a. Hmêl sukṭha vara lungril inngê le se em em dâm, thuomhnaw mâwi em em sî, nungchang pawrche vieu sî dâm, ṭawngbau thlum vieu sî lungril ruok chu tûr kha tak ang dâm, mit meng mawi vieu sî, manî ṭhat nawna hmu fu thei dêr loa sûng tieng mit inkal sî dâm hi ei bo nawh. Mî lai hlim hmêl put zing hlak, a bâwka êk nâl inla khawm la'n nui zing tho a tih tî ding khawpa mî chunga ṭha em em sî, sienkhawm manî sûnghai chunga nunrâwng le hlim hmêl put ngai dêr sî lo dâm hi ei bâng bîk bawk nawh. Ei nasa naw nasa a nih!
A nuizatthlâk mawl nawh.
Pitar putar tam takin an hril ka hriet rawp hlak chu, "Inkhâwm ka nuom vei leh ka fe thei ta naw a," tî hi a nih. Tarhai inkhâwma an fe theina dingin, ṭhungna tâwl lîr thei (wheel chair) an chuongna ding dâm hi ngaituopêk nachâng hriet a ṭûl. Sawrkâra khawm ṭhangpuina hmu thei dân lampui um a tih. Eini lai chu damnaw tâ ding bîk chauva ngaina ei nei a; hnam changkânghai chun an hmang uor hle a nih. Tuol an suok thei ta naw tî lei ela in sûng inthima khum up el ding hi an ni bîk nawh. Invâk harpuia ruol le pai amanî, an' naw leh sûng le kuohai dâm hi kanna hun siempêk ve hlak ding an nih. Jail rûn thim anga in sûng thima nisa var khawm hmu phâk loa suongtuona rama inchêngtir a, thî nghâk ringawta ei sie el hin, an khawsâwtna hnêm ngai naw ni a, chu nêkin an dam kum a suktawi pha lem ding a nih. Thî tâwm tâwma jail bang inzûttir hi ei ni ringawt ding a nih. Jail bang zût dingin an kut a nâm tâwk ta naw a, an tlinin an tlâk ta bawk naw a, phal ta bawk naw'm ei nîu. Mi suol khawm an ni bawk nawh.
Mani nu le pa amanî an' naw leh mani pi le pu hmusitna tâwk chauva lekha lo inchûk sil dal dâm le tarhai tirdakna ding tâwk chauva insukchangkângna dâm hi bânsan harsa ei ti vieu a ni khawmin, sim zâi rêl inhmatsat ei tîu khâi. Mani ṭawng inzâpuina tâwk chauva sâpṭawng lo inchûk sil nang dâm; thiemna le taimâkna tienga ruol el nêkin, ngaizâwng nei ṭhat le thuom nei ṭhat tieng dâm ruol ei el lem tah. Inzak hi chu a um thei. Ngaizâwng nei râwn râwn dâm hi insukchangkângnaa hmang pâwl leh; nasat hi chu ei nasa, anâchu ei ropui naw nasa hle. Ei khawsak dânhai hi ei hril indik po leh a nuizatum ting el ding chu a ni hi. Fiemthu bu suksâtua dâm ei la hei ṭhang thei leh a lâwmuma ngai el ding an' ta'l. Thaw dân a um ta nawh. Ei unâu Chalrânghai ṭawng takin, upâi lei teh.
A khai, ieng po khawm chu ni sien, tarhai hi hmangai le duot em em ding hi ei ni ringawt tî thukhawchâng hin ei sermon bung le châng khâr zâi la rêl hrî phawt ei tih.
Accident inrik tak tuoka thî ngama khum beta hun sâwt tak el lo hmang kha ka nî leiin, tar nun hi ie'm a ni chen chu lo intem phâk ve taah ka'n ngai a, chûleiin an ngîrhmun hi ka hriet chiengin ka hrietthiempui em em a. Ka thil tuok hi a thlâwn ela a liem nawna dingin thusep (sermon) tâwi te bêka inchan ka lungril rûk a. Mî tlâwm te bêkin an lo ṭangkaipui tâk chun a ṭha âwm ema tî beiseiin, ka ṭhahnem ngaina insitum tak le tuihnâi lo tak el chu, mîhai kîl thei dingin inphalam tak pumin ka hung bun thlâk ta rawi el a nih.
Tiemtuhai mi lo beisei ang hê hû chun ka sukpuitling zo naw ding a ni tî chu zîng nisa suok ding anga chieng sa a nih. Hieng nêka ṭha lem dinga ka laka beiseina in lo nei a ni chun, ka theina bânin a ban phâkna khêl tieng, thil um lo beisei ang in ni ding a nih ti chu in lo hriet hmasa ka nuom. Chu kawnga chun inphalamum ka ti satlie el chau khawm ni lovin, ka'n zak a, ka zâm a nih. Ka nêka thiem lem le hieng tiengpanga experience (tawnhriet) lo nei ta haiin kimchang le thiem takin hei ziek lem hai sien la, kei a tiem tieng lo ramṭang lem lang ka hei nuom a. Amîruokchu a lekhabu râwn ding le internet-ahai zuk besan ding tam tak lo um de sien khawm, chuong anga thaw ka tum lêm chuong nawh; ziek le zâwm sêng ding ni naw nih. Sâphai le hnam changkânghai thaw dân kher ni lovin ei nunphung (culture) mit put a, ka thlîrna tukvera inthawka ka hmu dân le ka lo tawnhriet ve dân ang anga suklang ka tum chau lem a nih.
Mi tam takin Pathien thû ei inzirtir râwn pâwl tak laia pakhat chu, nu le pahai hi inza le hmangai ding an nizie thû hi a ni deu vawng. Amiruokchu, tarhai duot ding le hmangai taka enkawl dân tieng thû ruok hi chu hril hmai an inchu niin ka hriet a, ngaithlâk ding le chanchinbua tiem ding a vâng ta hrim a nih. Chuleichun tarhai hi ka zuk invawi pha zuol bêk bêk a, sûng tienga mi mawrtuin hril lo thei loâ mi siemin, thupui hlapui dangah pakai thei ta lovin chu tieng chun a kutin a mi hûi a, ka hung ziek pha ta hrim a nih.
Ni e, tarhai hi duot le ngaisak ṭûl an nîzie thû tienga inzirtirna hi ei inthlada ang bawk hin ûksak le duot an hlaw naw deu deu pei khawm ni sien a hawi hiel tah. Inza nêkin ei hmusit a, an thû zâwm ta nêkin thu lâk loah ei sie lem tah. Sil le bil le fâk le dâwn ṭha khawm an dawng phâk ta naw a, manî insûnga hmunhnawk le hmun hluotu pakhatah ei sie tah. An umna tieng tieng chim le tirdak hlawin, an ṭawngbau ngainatum taka inthawka hung suok thu ṭha tak takhai khawm ngaithlapêk nuom lovin nasêtumah ei inchangtir zo tah. Mi tuihnai lo, fâk sukhnik nawtu le hmun hluotu pakat ve chauvah ei ngai tah. An chan a sein lungsiet an um em em.
Ei Bible-in, "I nu le pa chu an tar hnung khawmin hmusit naw rawh," a ti kha ei thai bo zo am an' ta ding. An' naw leh, mîhai zâwm dinga ei sie mei mei lem am a ni ta ding. Ei zâwm dinga ṭha ṭhahai hlak hi tiem hmai ei inchu a, Bible ka tiem ê ei hei ti de khawm hin, hî thû tak hi chu hmû fûk inlâuin ei tiem kân duoi duoi a, mî khakna ding deua ṭhaa ei ngaihai hlak ei lungril phêk chungah rê thei ta lo dingin ei inchik kar a, a tâwpah mi kâpna'n ei la hei hmang zui hlak. Kâp hlum ei nei êm naw khawmin mi tam tak ei kâp hliem ṭhuoi ṭhuoi a, a ṭhen an inthal pheng phung a. A ṭhen chu thi si lovin an tho nâwk ta ngai nawh. A tawi zâwngin, Pathiena an ringna chu hung châuvin, suolah an tlu lût sawng pha ta hiel el hlak.
Ka accident tuoka inthawk hin thla tam tak tar nun lo intem tah kan' leiin, tarhai hi duot le ngaisak an lo ṭûlzie ka hung hmu suok pha ṭeu a; ka hriet le ka hmu el chau khawm ni lovin a enkawlna kawnga khawm hin, manî inhrilmawina thû chang naw sien, keini insûnga nà ná na hin chu kei bâka tlin le tlâk ding hi um naw ni hai ka ti ngam hiel. An sil le bil le an fâk le dâwn thua enkawl dân chau khawm ni lovin, an harsatna va hriet thiempuina kawnga ma ma hin keima nuna inthawkin hmu suok le inchûk thiem ka hung nei pha ṭeu a; nu le pa an tar hnunga a enkawltu dinga Lalpa'n a mi lo intuoitharna le a mi lo serna am a ni ding aw! ka ti hiel. Mi harsatna ei hmu thiem le hriet thiem theina ding chun mania tawn ve zet hi a lo ngai si a; Pathienin chu dinga a mi lo ser hi san tam tak laia pakhat ni phawt dingin ka ringhla nawh.
Natna le harsatna râpthlâk tak dâm ei tuokhai hi, vângduoi thila ruot vawng ding hi a lo ni chuong naw a, Lalpa'n a hmangruo pawimaw dinga a mi lo serna le a mi lo intuoitharna dâm hi a lo ni nuom vieu el. Chûleiin ka chunga thil tlung khawm hi, chu thil chie chu ni ngêi dingin ka ring satlie el chau khawm ni lovin, ka pawm nghet bur a nih. Chuleiin, harsatna chi hrang hrang ei tuokhai hi vângduoi thila bel a, inngaisietpui el ding hi a lo ni ngai nawh. Malsawmna danglam an lo ni hlak si a.
Tû khawm hi tar lo ding ei um nawh, tar hmaa thi dinghai chau naw chu. Vawisûna tar hmai vuoi raka ei hmuhai khawm hi an vânglai huna mi po po mit fûkna le mîhai lo invêtchilpui khawpa khaw khat hmêlṭhaa an hril thang huoi huoi khawm an lo ni thei. Vawisûna inzun inhnâwma khawm fe thei ta loa khum nghâk el ta hai khawm hi, an vânglai huna khan mi thilthawthei tak le ṭangkai em em el, manî theina muol senga thang lo suo ta dâm an lo ni thei bawk. Vawisûn nia tar ei hmusit em emhai hi an ṭhatlai huna mi pawimaw em em le, ei dam sûnga ei khûm ruol lo ding thil tam tak lo thaw tah, mihrâng sahrâng lo inhmasawnpui tah, harsatna thuo tam lo nêr thleng ta le hmasawn tah, annî hun laia tluk lo rim innam le mî chung en dâm an lo ni zing thei a nih. Hmusit el ding an ni bîk nawh.
Ei Pathien thûin, ei chunga thil mî thaw dinga ei beisei ang char hin mî chunga khawm thaw ve hlak dinga a mi'n fûi angin, i tar huna mi'n i chungah thawhai sien i tî angin tarhai chunga khawm thaw ve hlak rawh. Chuong ang chun i chunga khawm thawin a la um ve ngei ding a ni si a.
Mihriem hi tar tieng ei pan deu deu a, ei lungril ruok chu a naupang deu deu thung. Tarhai hi naupang angin an lungawina le an nuorna khawm hi chikte chau a ni a, thil lien le tam an phût nawh. An lungawina tâwk chu mi tinin ei thaw thei seng. Ṭawngbau khat chau khawmin ei suklungawiin ei suklawm em em thei a nih. Inphalamna khawm an nei lien a, mikhuol anga thla ngam lo dâwk dâwka khawsa hlak an nih a tam lem hi chu. Ṭangkâina le tlâktlâina an nei ta nawh tî an inhriet a, an ṭûl le an mamawhai khawm an hril suok ngam zen zen ngai nawh. Chûleiin bengvâr le hawihâwm taka ei enkawl hi an ngai ta a nih. "Tar dingin khawlai lêng a'n hâwk ngei, tar dingin inchei a uor ngei, tar dingin a vir ngei, tar te te dingin thû a du ngei..." tîhai dâm hi dêusaw taka ei ṭawng khum nuom dân a ni tah. Mihriem an ni ve tho a, an mihriem chanpuihai ang thoin a thlum a al, a sie a ṭha, a lum a dei an hrietin an thlier thiem a, iengkim mîhai angin an mamaw ve tho a nih. Tar an zuk nî leia zuk sie hran bêk bêk elna ding thu a um nawh.
Nang i anga an vânglai huna mit meng mawi em em, a thim a var an fena ding lampui kâwkhmutû le an lung lawmna ding inhmûtir hlaktu an mit ngei el kha, mitthli tui hnâr ringawta inchangtirtu dâm hi ni pal râwi ei tih. Nang i angin hlimna le lawmna ding hmu châkin an mit an inlên vêl a, rimawi le thu lawmum hre nuomin an nâ an sit dawp dawp a; sienkhawm an mitthli tlâkna ding dâm inhmûtirin, an nâ sukkhamtu le an lung suknatua dâm ei inchangpêk nâwk hlak sî. Naupang chîte ei nî lai, ei thil hmû nuomhai ei hmû hmâkhat an kut kham rakin an mi khîk hmu a, ei hriet nuomhai bâu kham le dang ṭâwl rakin vêl tam an mi hril nawn a; an tar hnung ruok chun hmêlma angin ei mel rum a, bâk râu takin ei râu zâm hlak. En hi ei um naw nasa a nih. Ei thungrul dân hi a na em em el. Pathienin tar thei dinga a mi siem ei nî leiin, manî nuom thu le ditthlangna khawm a ni bîk dêr nawh. Ei hmabâk seng a nih. Tar hman loa thihai hi mi vângduoiah ei ngai a, tarkûna damhai ruok chu mi vângneia ei ngai bîk si chun, mihai hmusit le endawng bâk chu ieng am an hlaw bîk chuong a? Dam sâwtna hin ieng vângneina am a sawm chuong a, rimsikna chau naw chu? Vângnei le vângduoia siem theitu chu nang le kei ei nih.
Ei nautêt lai pheikhawk ei bun zing khawmin ei hnuoi sir ding khawm phal lovin chung lêng vate angin hnuoi tâwk lo vân tâwk lovin ârtui dawmin an mi dawm a; thlasik dei hunah thuomhnaw lum chau khawm dittâwk lovin puon lumin an mi tuom a; nisa lum ei tuor ding inlauin deihlim hnuoia chau khawm ni lovin an thlazâr hnuoiah an mi hliekhu a. Ei hung puitling dêk dêk a, fâk ṭha ṭha fain ei hnuk ei sukhnik a; thuomhnaw ṭha le a nal nala inbelin êk nei lo ni âwm fahranin ei nuomna naah ei lêng hmangsan a. In ei hung inlawi phât, tar chakvak lo le makhâta che dukdak thei lo ta châwk chu, an nuom thu rêng khawm ni lovin an zun le êk dâm an lo chê hman a; chu chu kei ka lei a nih tia inphalam ta nêkin, ṭawngbau ṭha lo ei hriethai po po chu sâwm khâwmin an chungah ei hrikthlâk ta zêk el hlak. A ṭhen chu kut thlâk hiel khawm ei intîm nawh. Thuomhnaw ṭha inbel ngai lo dinga pieng ni âwm hrimin ei sie a, hmunhnawk anga nghawksakum le hmun hluotu ding rênga ngaiin, duot le ngaisak hlaw lovin, mi tirdakum, hmusitum, ûksak hlaw zo lo, ensan le ṭhat nawna po po pumbiltu le hnawmtin phurtuah ei inchangtir chu a ni tak ta hi. Ei nun a va hei râwng ém èm ngei!
Hmangaina an mi lo inhlânhai kha nunrâwngnain ei thungrul a, zaidamna chu thinsietnain ei thung lêt a, lainatna chu hmusitnain. Ei thungrul dânhai hi a râpthlâkin a na em em a nih.
I nu le pa i chunga an ṭhatnahai kha an tar hnungah iengtin am thungrul ve'ng i t'a? Iengtin am i lo thungrul ve ta hlak a? I pî le pû chunga i khawsak dânhai kha i chunga tlung ding ni sien la, i lungawi a ti'm? Tarhai chunga i um dân kha i tar hnungah thungrulin i la um ve ngei ding a nih tî hrein, hmangai tak le duot taka enkawlin, ngaisak hlak rawh.Chuonga i thaw chun i tar hnunga a enkawltu ding che i lo sie ṭhat ang ni'ng i t'a, malsâwmna i lo sie khâwl ang ni bawk a tih. Chu chu Bible râwn kher lo khawmin Pathien thu dik tak a nizie chu mi tinin ei inhmai ring a um naw a; ring nawtu le Bible tiem ngai lo ei P.M. Modi meu khawmin ei Bible thu le a'n kalna hre bîk chai naw nih.
Mihriem hi Pathienin manî tâwkah hlutna neia a mi siem seng ei ni a; piengsuol amanih, damnaw amanih, an' naw leh tar an nî lei ringawta an hlutna a bo dêr tah tîna a um nawh. Pathien ngaia lem chu an hlu lem el thei khawm ei hriet phâk lê. Mi dam pângngaihai angin suol thaw dingin an ke an pên hrât thei ta naw a, hrât naw le tlin naw na ná nà chun chuong ang lungril chu mi dam pângngaihai angin an put ve ngai bawk nawh. Annîhai hi mi pângngaihai nêkin an lungril put khawm a thienghlim lem hman hman bawk a nih.
Tarhai hin malsawmna tam tak an kawl a; hmangai taka enkawltuhai chun malsâwmna tam tak an dawng hlak a, a sukdudatuhai tâ ding ruok chun, chû letling char chu dawng theina a ni ve thung.
Tarhai hi nâute angin duot le ngaisak an ṭûl em em a. Fâk le dâwn le inzun inhnâwm kawnga inenkawlna chau naw khawm kawng tam takah enkawl ṭhat an ngai a nih. An hnap hnîtna ding, an nakuo khelna ding, chil le khâksaw peina dinghai chen khawm a'n dawna ding ngaituopêk an ṭûl vawng a nih. Mi pângngaihai angin an chakvak ta naw leiin um hmuna dâm an zun le êk an thak châng a tam rêng a nih. Zun le êk îp harsa an hung ti ta a, mi pângngaihai angin chil le khâksaw khawm laklaw thilah tukvera zuk pitsâk vat khawm an ta ding chun thil harsa a hung tling a. A'n dâwna ding ei siempêk naw chun ṭuonga dâm a thâng zel zul hlak. Ei fel naw manin, eini vêkin fâk sukhnik naw phana'n ei la hei hmang zui hlak a ni chu. A pawi satlie el chau khawm ni lovin, a zie naw hle.
Fâk le dâwn kawnga khawm hin ûksak an ṭûl hle a; an du zâwng le an fâk thei ding zâwng kha indawn le ngaituopêk hlak ding an nih. An ha khelna ding chena ngaituopêk an ngai a nih.
Mi hrisêl pângngaihai ang an ni ta naw leiin, naute le damnaw anga ei enkawl hi an ngai tah. An mit a châuvin an nâ khawm a sêt ta a, zâidam le nunnêm taka ei enkawl hi an mamaw bêk bêk a nih. An laka hin lungril lien putin, ei mit le ei nâ ei sit dawp dawp zing hi a ngai tah. Lekha ziek an hmu thei ta naw leiin Bible an hung tiem thei ta naw a; an suok invâk thei ta naw a; chuleiin ruol ding an mamaw a, in sûng khurah mâkhâta invâiin, khawsâwt ngâwi ngâwiin nisa tlâk ding nghâkhla takin an thlîr a, zân a ni hlak chun îmu hmu dukdak thei chuong lovin khawvar an nghâk nâwk thlâwt el hlak.
Lungsiet an um em em.
Lekha ziek an tiem thei ta naw leiin sermon le hlasak dâm phone-a hai hin inngaithlâktir a, Bible dâm hi tiempêk hlak ding an nih. Tar an zuk ni ta leia phone mamaw naw ding bîka zuk sie ding hi an ni nawh. Ruol an ngai a, pâwl le hohlimpui hlak ding hi an nih. "An rim a sie" ti el ding a ni nawh. An rimsie chu tu dang lei khawm an' nawh, nangin i'n siltir ngai naw lei a nih ti hre la, inzak ngâwi ngâwi lem rawh. Tarhai angin ei zun le êk îp thei lovin ni khat ni hnî chau khawm hei um inla lem chû... eini nâk nâk hi a tirdakum lem ding chu ei nih, tuor ruol ni naw'm ei nih. Ei zu dâwn hîng rim po uo, damdawi inrui thei thil rim po am uo, condom rim rim am uo ei innam ding. Tarhai rim kha chu inhnik tak ding a la nih. Mani'n sên rim inhnik hnik (perfume) inkâp a, êk nei lo ni âwm fahrana mani pi le puhai ten le them rinna tâwk châuva inchei nachâng chau hre hlur dâm hi ei ni tâwl a. Hmêl sukṭha vara lungril inngê le se em em dâm, thuomhnaw mâwi em em sî, nungchang pawrche vieu sî dâm, ṭawngbau thlum vieu sî lungril ruok chu tûr kha tak ang dâm, mit meng mawi vieu sî, manî ṭhat nawna hmu fu thei dêr loa sûng tieng mit inkal sî dâm hi ei bo nawh. Mî lai hlim hmêl put zing hlak, a bâwka êk nâl inla khawm la'n nui zing tho a tih tî ding khawpa mî chunga ṭha em em sî, sienkhawm manî sûnghai chunga nunrâwng le hlim hmêl put ngai dêr sî lo dâm hi ei bâng bîk bawk nawh. Ei nasa naw nasa a nih!
A nuizatthlâk mawl nawh.
Pitar putar tam takin an hril ka hriet rawp hlak chu, "Inkhâwm ka nuom vei leh ka fe thei ta naw a," tî hi a nih. Tarhai inkhâwma an fe theina dingin, ṭhungna tâwl lîr thei (wheel chair) an chuongna ding dâm hi ngaituopêk nachâng hriet a ṭûl. Sawrkâra khawm ṭhangpuina hmu thei dân lampui um a tih. Eini lai chu damnaw tâ ding bîk chauva ngaina ei nei a; hnam changkânghai chun an hmang uor hle a nih. Tuol an suok thei ta naw tî lei ela in sûng inthima khum up el ding hi an ni bîk nawh. Invâk harpuia ruol le pai amanî, an' naw leh sûng le kuohai dâm hi kanna hun siempêk ve hlak ding an nih. Jail rûn thim anga in sûng thima nisa var khawm hmu phâk loa suongtuona rama inchêngtir a, thî nghâk ringawta ei sie el hin, an khawsâwtna hnêm ngai naw ni a, chu nêkin an dam kum a suktawi pha lem ding a nih. Thî tâwm tâwma jail bang inzûttir hi ei ni ringawt ding a nih. Jail bang zût dingin an kut a nâm tâwk ta naw a, an tlinin an tlâk ta bawk naw a, phal ta bawk naw'm ei nîu. Mi suol khawm an ni bawk nawh.
Mani nu le pa amanî an' naw leh mani pi le pu hmusitna tâwk chauva lekha lo inchûk sil dal dâm le tarhai tirdakna ding tâwk chauva insukchangkângna dâm hi bânsan harsa ei ti vieu a ni khawmin, sim zâi rêl inhmatsat ei tîu khâi. Mani ṭawng inzâpuina tâwk chauva sâpṭawng lo inchûk sil nang dâm; thiemna le taimâkna tienga ruol el nêkin, ngaizâwng nei ṭhat le thuom nei ṭhat tieng dâm ruol ei el lem tah. Inzak hi chu a um thei. Ngaizâwng nei râwn râwn dâm hi insukchangkângnaa hmang pâwl leh; nasat hi chu ei nasa, anâchu ei ropui naw nasa hle. Ei khawsak dânhai hi ei hril indik po leh a nuizatum ting el ding chu a ni hi. Fiemthu bu suksâtua dâm ei la hei ṭhang thei leh a lâwmuma ngai el ding an' ta'l. Thaw dân a um ta nawh. Ei unâu Chalrânghai ṭawng takin, upâi lei teh.
A khai, ieng po khawm chu ni sien, tarhai hi hmangai le duot em em ding hi ei ni ringawt tî thukhawchâng hin ei sermon bung le châng khâr zâi la rêl hrî phawt ei tih.
