~ By Rev C.C.Rema
Tulaia ei Hmar Bible hrilchierna chanchinbua hung suokhai hi ka lo tiem ve hlaka. Ka tiem chĆ¢ngin ‘Ei hmĆŖlmapa Diebol chu a va hlim thei awm de aw!’ ti ka lungrilah a hung um hlak a. Bible inlet le sut a hauintak zie mipui hin ei hriet ve theina dingin Hmar Bible Translation Committee sinthaw dan tlĆ¢ngpui hei tarlang ve ka nuom a. Hmar Bible Translation Committeea hin a zawnin kum 47 (1970 – 2017) ka lo į¹hang ve ta a. Tuhin chu member ka ni ta naw bawk a, inphalam loin Committee sinthaw dan ka hung thursuok ve a nih.
1. COMMITTEE INSIEMDAN: Hmar Bible suok hmasatak Dr. Thanglung inlet kha Oct. 22, 1968 khan inhlĆ¢nna neiin zawr į¹an a nih. Kha lai huna Bible inlettuhai chu sĆ¢pį¹awnga Revised Version (1885) dungzuia inlet ding ti Bible Society thurawn a ni a. Lusei į¹awng le Hmar į¹awng inlettu hai hin version pakhat an zui ve ve ani leiin a thu fe dan khawm an ang deu vawng a nih. Kum 1970 a inthawk khan Committee siem dan sukdanglamin committee siem thar a ni a. Hmar į¹awng hmang kohran pawl tina inthawka member 3 or 4 intirin, term neiin committee siem a hung ni a. Tuchenah member mi tum tum 60 chuong an inthlĆ¢k ta a. Anni laia mi 15 chun chungtieng an min lawi san tah. Member į¹hang ta hlak kohran pawl hai chu EAC, ICI, EFCI, Presbyterian, AG, Four Square, UPC, RPC le Methodist ei nih. Rev. Rochunga Pudaite in Bible dang a suta inthawkin EFCI chu committeeah an į¹hang ta naw a. Chuong ang bawkin Rev. Kawlthanglien inlet common language an buoipuia inthawkin Presbyterian hai khawm committeeah an hung į¹hang ta nawh.
2. COMMITTEE SINTHAWHAI : HBTC sinthaw tak chu kum 1968a Bible ei nei tasa sut suolhai sukdik le siemį¹hat į¹ulhai siemį¹hat a nih. An sinthaw po po hril sĆŖng ni naw ni a, an hrawl deu le a pawimaw zuolhai hei tĆ¢rlang ei tih.
i. Correction of First Edition – Ei Bible nei hmasatak kha crown size, tlar tluontlinga sut a na. A sa taluo a, sut suol a tam bawk leiin committee chun sut suolhai sukdik le siemį¹hat į¹ulhai siemį¹ha dingin memberhai laia mi 4 a ruot a. Chuonghai chun siemį¹ hat į¹ulhai chu an lakkhĆ¢wm zoin Nov 1971 khan BSI, Shillongah an zu pek a. Kum 1972 in zawr suok thei a hung ni tah.
ii. Revision of NT le SĆ¢m Bu – Ei Bible hi sutsuol hai sukdik le siemį¹hat į¹ĆŖlhai ei siemį¹ha mĆŖk laiin, a thu fe dan tluongtlam lo le hriet harsa siemį¹hat į¹ul tamtak a um leiin a renga tĆ¢wk loin, a į¹ĆŖl zuolhai siemį¹hain minor revision thaw nisien ti a ni a. NT hi demand a nasa leiin revision thaw hmasak ni sien ti a ni bawka. Revision sin a hrat theina dingin committee chun EAC hotuhai kuomah Rev. K.T Amos le ICI hotuhai kuomah Rev. C.C. Rema full time a thaw dinga hung pe suok dinga a ngĆŖn angin anni pahni chun NT le SĆ¢m revision sin chu June 1975 a inthawkin nitin darkĆ¢r 12 thawin thla thum hnungah an zo a. MSS chu reference le glossary į¹hangin March 1976 in Shillongah thawn thlak a ni a. Ei thaw hrat leiin į¹ha tawk naw ni tiin an pawm rin deu a. Amiruokchu ei sinthaw dan hrilfie hnungah an pawm ta a. Calcuttaah sutin 1977 kum bulin proof reading thawin an zu um chil a. Nov 16, 1977 in inhlĆ¢nna neiin zawr suok a nih.
iii. Revision of OT – NT an zo hnungin Rev. K.T.Amos le Rev C.C.Rema chun OT revision an sunzawm pei a. Amiruokchu, Rev K.T.Amos full time a an pĆŖk thei ta naw leiin an sin chu zĆ®ngtieng, zĆ¢ntieng le zanah thawin Genesis – Joshua an zo hnungah Rev. C.C.Rema chu Rev. H.K. Khawlkungin a hung thlĆ¢ka. An pahni chun 1980in an zo a. Typing thaw zoin 1983 in BSI ah pĆŖklĆŖt a na. Madrasah sutin Rev. Hrilrokhum le Rev. K.T.Amos in proof reading an zu thaw a. October 23, 1988 in Holy Bible Revised Edition chu zawr suok a hung nih.
iv. Correction of Revised Edition – Revised Edition a hung suoka inthawkin sutsuol le siemį¹hat į¹ulhai zawng suokna sin į¹an nawk nghal dingin Feb 17, 1989 in member lai sin sem nawk a ni a. Sin zo fel a ni hnungin Madrasa bawk sut nawk a nia. Rev. Lalkhawmawi Tuolte le Rev. H.L.Bawia in proof reading an zu thaw a. Revised Edition Reprint chu 1992 in zawr suok a hung nih.
v. Millenium Edition – Revised Edition correction thaw hnunga 1992a an hung sut khan a hmaa Ć¢n dik tasa tamtak indikloin a hung suok nawk a, a buoithlĆ¢k kher el. Sukdikna siem dingin memberhai lai sin sem nawk a na. Siemį¹hat į¹ul a tam leiin paper a type suok nĆŖkin Bibleah an diknaw po an dika belkhum ding le a kimnawhai a sira bel dingin buotsai a ni a. Type writer pĆ¢ngngai neka point chĆ®nlem a ni leiin a belkhumna ding chun point chĆ®nlema sut a į¹ul a. Convention Press, Churachandpurah 6 point a insuttirin, belkhum vawng a ni hnungah BSI ah thawn a na. An mi ngaisak vak naw karah Rev. Hrilrokhumin Millenium Edition thaw thei a ni ding thu a hung hril a.
Committee chun May 10, 2000 khan a bawzui a. Ei nawr hrat pha na ding tiin Bible man ding khawm mipui lai tamtak ei lo dĆ¢wl lĆ¢wk bawk a. Biblea correction thaw dinga ei buotsai tasa kha hmang nghal dingin committee chun a hril a. Amiruokchu BSI chun type thar vawng ding a nih a ti leiin typing thaw dan ding ngaituo a ni a. Committee hnina dungzuiin ICI chun computer pakhat le typist Ms. L. Ruth le Rev. Lalkhawlienin computer pakhat le typist Ms Lalhrietkim an hung pĆŖk suok a. Instruction petu dingin translation centre in Pu G.Gangmei an hung tir a. January 2001 in typing thaw į¹an a na. June 2001 in NT typing zo a na. Shillongah than thlĆ¢k a nih. OT chuNov 15, 2001 in typing le proof reading zo a na. Rev. C.C.Rema le Rev. Hrilrokhumin Nov 18, 2001 in editorial proof reading an zu thaw a. ChawlkĆ¢r hni an um hnungin an zo naw po insemin in tieng an thaw a. April 01, 2002 in an zu sunzawm nawk a. May 02, 2002 in an zo a. Chu chu type setting hung thawng an ta, proof reading zu thaw nawk a ngai ding a nih. Aug 02, 2002 in Associate Director Churachandpurah a hung inzin a, a zĆ¢tve deu thaw type setting an zo ta a. Rev. Hrilrokhum kuomah proof reading thaw dingin an thawn thu le type setting chu October 2002 in zo a ni ding thu a hril a. December thla a tĆ¢wp chenin BSI le Rev. Hrilrokhuma inthawkin chanchin hriet a um ta naw zing leiin January 04, 2003 in committee chun secretary Rev. Huolthangsei le chairman Rev. C.C.Rema chu thil umzie zu hrechieng dingin Shillongah a tir a. Anni chun Rev. Hrilrokhum kuoma type setting proof reading thaw dinga an thawn hai kha correction tamtak an lo thaw nĆ¢wk leiin type setting thaw tasa kha į¹hiekin editorial stage ah an lo sie nĆ¢wk a lo nih ti an zu hmusuok a. Correction thawtu dingin typist pakhat Haflong mi an lo sie bawk a. Chairman le Secretary tading chun a hrilhai thlĆ¢k hle a. Anni chun correction thaw taloa type setting į¹an thar nawk dingin an ngen a. Chu dungzui chun type setting an į¹an į¹ha nĆ¢wk a. Rev. C.C.Reman a umnghaa, type setting chu June 09, 2003 in an zo a, Bangalore ah an thawn thlĆ¢k a. Maps, glossary le word indexhai į¹hangin Calcutta ah sut a nih. February 26, 2004 in Millennium Edition chu ei lo nei ta a nih.
vi. Gospel Centenary Edition – Millennium Edition kha typing thar vawnga MSS buotsai a na. Mi tamtak kutsuok inchawkpawl a ni leiin sutkimlo le sutsuol le siemį¹hat į¹ul tamtak a um leiin siemį¹hatu dingin committee member 14 hai lai sin sem nĆ¢wk a ni a. Siemį¹ hat į¹ulhai lakkhawm zo a ni hnungin BSI in computer thiem hung į¹huoi dinga an ti angin Ms L.Ruth le Rev. C.C.Rema an tir nawk a. Centenary Edition chu July 15, 2009 in ei lo nei ta a nih.
vii. Major Revision – Major revision thuah hril ding tamtak a um nĆ¢wk a. Translation committee chun Fresh translation thaw dingin Rev. Hrilrokhum an fiel a. Nisienlakhawm a thawkna kohranin an peksuok thei naw leiin ei hlawsam a. Rev. Hrilrokhumin Pu Kawlthanglien le Pu Zahuol Pulamte hai a lo inbiekrempui dungzuiin Fresh translation chu į¹hulin major revision thawtu dingin November 1996a sin į¹an dingin ruot an ni a. Translation workshop a į¹hang dinga tir an ni bawk a. BSI in an hlaw pein full time a thaw ding an nih. Dr. Thanglung inlet ei hmang lai zing hi besana hmangin New translation ni loin siemį¹hat į¹ulhai siemį¹hat nisien ti a nih. An zo hmasakhai lo enpuitu dingin checking committee siem a ni bawk. Iemani chen hnungah Pu Zahuolin a tĆ¢wpsan a, Pu Kawlthanglien khĆ¢tin a thaw ta a. Pu Kawlthanglien chun ei Bible hmanglai besana hmang loin translation tharin a thaw leiin committee chun guideline point 12 pein chu dungzuia thaw ding chun an hril a. A zui chuong naw leiin ama ngei į¹hangin committee ah hriltlĆ¢ngna nei a ni a. Ama khawmin committee ditdan anga thaw ta dingin Ć¢n tiem a. Nisienlakhawm a zĆ¢wm chuong nawh a.
Version pahni suok naw hrĆ¢m dingin ngaidĆ¢n inangnaw hai khawm sukrem į¹al tumin committee chun theitĆ¢wp a suo hnung khawmin a thaw dan pangngaiin a hung zo ta a. Translation committee chun thutĆ¢wpna siemna dingin kohran PĆ¢wl tina thuneituhai kuomah an ngaidan lĆ¢kna dingin Kawlthanglien translation bu hran hran hai chu nguntaka an lo en dingin pĆŖk an ni a. Kohran pawl tina thuneituhai chun “Ei hmang lai zing thlĆ¢ktu ding chun kan pawm thei nawh” an ti senga. Chu dungzui chun Hmar Bible Translation Committee chun Rev. Kawlthanglien translation chu a hnĆ¢wl ta a. Major revision chu ei hlawsam ta a nih. Amiruokchu BSI chun common language (CL) dingin an hĆŖm lĆ»t a. N.C.Hills Presbyterian chun committee hran siemin Rev. Kawlthanglien translation chu tuoinĆ¢min version dang a hung suok ta a nih.
3. BIBLE SUT HAUI NTA K ZIE : Ei hril ta poa inthawk khawm hin Bible inlet le sut a hauintak zie tamtak ei hriet ta a. Point tlawmte la hei belsang ei tih –
i. Lekhabu ziek phawt hi copyright neitu an um senga. Bible Society in a sut Bible hai hi ieng į¹awng khawm nisien copyright neitu chu Bible Society a nih. Anni phalna naw chun inlet le sut ei nuom nuomin ei thaw thei nawh.
ii. Computer ei hmang hma chun printing press ei nei ve lai khan hawrawp mal khat khat kuta thlang khĆ¢wmin lekha an sut hlak a na. Ei Bible sutna ruok chu a changkĆ¢ng deu a. Linotype an tih a, hawrawp mal kuta thlang niloin, typewriter hmanga thlang khĆ¢wm a na. Tlar khat pei kha suon suongtui hmangin block khatin a hung suok pei a na. A changkĆ¢ng hlea chu proof reading le correction thawnaah harsatna tamtak a um ve thung a. Thumal pakhat sutsuol siemį¹ha ding chun a umna tlar pei kha sut thar a ngai a. An diknaw an sukdiknaah thumal dang an sutsuol a um nawk hlak. An dika hung suok dinga ngai kha a nĆŖka suol tam lem dĆ¢min a hung suok nawk hlak. Chu chu andiknaw a um zingna san a nih.
iii. Full time a thawtu ding mi ei neinaw leiin, a thiem a thiem naw ti loin, member haiin mani sin le fâwmin voluntary a thaw vawng a na. Sin a hrât thei naw a. Duthusâma felfaiin a suok thei ngai naw a nih.
iv. Translation rule inzĆ¢ a į¹Ć»l. Bible translation thawna a dĆ¢n zui ding pawimawtak chu “Original inpersanlo ding” ti a nih. Thu tluongtlam le hriet awlsam ngawt ei zawng chun a hril tum tak inpersan thei a ni leiin fimkhur a ngai a nih. KĆ¢wi deu naka inlet a į¹ulna a um hlak. Entirna tlawmte hei la inla. A naupa naupasal chu a tupa ti a inlet chun a tĆ¢wi fel a. Anachu a naunu naupasal khawm a tupa a na. A tupa ti ngawt chun a naupa naupasal a suklang zo naw leiin kĆ¢wi deu hleka inlet a į¹Ć»l a nih. Mani pa nuhmei a nei a ti hi a nu a neia ti inla, a tluongtlam tawi fel a. Anachu, a pa khan a nu nilo nuhmei dang a nei a, chu chu a hril tum a ni chun a nu ti hin a kĆ¢wk fĆ»k naw ding a nih. Duli pahni a pĆŖk a ti hi chĆŖngkhat a pĆŖka ti inla, duli pahni khan umzie a nei a ni chun chĆŖngkhat hin a kĆ¢wk fĆ»k naw ding a nih. Chuleiin kĆ¢wi deu naka inlet a į¹ulna a um hlak a nih. A hril tum hril fu loa, a hril tum naw kĆ¢wka inlet hin Bible inziektirtu Thlarau Inthieng hi a lung a Ć¢wi dim? ti hi ngaituo sa a į¹ul a nih. Hi lei hin English version hai laia a hriet awlsam tak Good News Bible hi mi tamtakin an hmang nuom naw a nih. Chun, thumal į¹henkhat a tlukpui į¹hatak ei neinaw leia seitaka hril kuol nĆŖkin a tlukpui hnai tak pakhat hmanga, a hrilfiena footnotea sie hi translation rule pakhat a nih. (Entirna – khawvel A AW B – Gal 4:9). Chun, thumal a tlukpui ei neinaw hai chu inlet loin, ani ang anga lĆ¢ksĆ¢wng (transliteration) hi translation rule pakhat a nih (entirna – Baptisma).
v. Financial problem – HBTC hin sumhnĆ¢r a nei naw a, a į¹ul ang peiin kohran pawl tinin an thaw khĆ¢wm hlak a nih. Bible sutna thua chun a hma chun BSI in an mi sutpĆŖk a, einin discount umin ei zawr a. Tu ruok hin chu a sut man ei pĆŖk hmasak a ngai ta a. Kohran PĆ¢wl tinin insemin a sut man ding ei pĆŖk khĆ¢wm hlak a nih. Kohran ngirhmun an ang vawng naw leiin ei mamaw hunah a lĆ»t kim thei naw a. Vawikhat lem chu RPC pawisa į¹hahnemtak ei pĆ»k a nih.
THU TLANGKAWMNA: HBTC memberhai hi kohran pawl tinin ei hotu ditumtaktak vawng ei aiaw dinga ei thlang suokhai an na. MP, MLA, MDC hai anga hlaw nei an ni naw a. Kohrana an sin riktakhai phur puma tlawmngaia thaw vawng an nih. Pathien le kohran le Hmar hnam hmangaituhai chun Hmar Bible siemį¹hatna dinga thurĆ¢wn į¹hahai pein, theitawpin an į¹hangpuia. Chuong lai zing chun an į¹hahnemngaina le an inrimna hre nuom loa, thurĆ¢wn į¹ha pĆŖk nĆŖkin chanchinbu haiah hrilsietna nasatak ei insuokhum zing bawk hi an ta ding chun thlasietumtak a nih. Dawn lĆŖt nuomhai sien chu hril ding an tlasam bĆ®k ring a um nawh. Dawtheitakin an thaw zinga, a nĆŖka į¹halem hung suok vak ta dingin ei tĆ»ng mĆŖk a nih. Hmar Christian Leaders Forum hnuoia Hmar į¹awng hmang kohranhaiin Sunday School InchĆ»kna kawngah pumkhata ei um ang bawk hin, Bible translation thua khawm Bible pakhat hmang tlĆ¢ng thei inla nuom a um takzet a nih. Inchuklai Bu (Hrilfiebu) siemna kawnga khawm Bible pakhat zui b$k ei nei chun ei Bible hmang inang naw leia buoina um neu neu hai khawm hung bo thei tĆ¢ng a tih.
Sielmat, October 31, 2018
Tulaia ei Hmar Bible hrilchierna chanchinbua hung suokhai hi ka lo tiem ve hlaka. Ka tiem chĆ¢ngin ‘Ei hmĆŖlmapa Diebol chu a va hlim thei awm de aw!’ ti ka lungrilah a hung um hlak a. Bible inlet le sut a hauintak zie mipui hin ei hriet ve theina dingin Hmar Bible Translation Committee sinthaw dan tlĆ¢ngpui hei tarlang ve ka nuom a. Hmar Bible Translation Committeea hin a zawnin kum 47 (1970 – 2017) ka lo į¹hang ve ta a. Tuhin chu member ka ni ta naw bawk a, inphalam loin Committee sinthaw dan ka hung thursuok ve a nih.
1. COMMITTEE INSIEMDAN: Hmar Bible suok hmasatak Dr. Thanglung inlet kha Oct. 22, 1968 khan inhlĆ¢nna neiin zawr į¹an a nih. Kha lai huna Bible inlettuhai chu sĆ¢pį¹awnga Revised Version (1885) dungzuia inlet ding ti Bible Society thurawn a ni a. Lusei į¹awng le Hmar į¹awng inlettu hai hin version pakhat an zui ve ve ani leiin a thu fe dan khawm an ang deu vawng a nih. Kum 1970 a inthawk khan Committee siem dan sukdanglamin committee siem thar a ni a. Hmar į¹awng hmang kohran pawl tina inthawka member 3 or 4 intirin, term neiin committee siem a hung ni a. Tuchenah member mi tum tum 60 chuong an inthlĆ¢k ta a. Anni laia mi 15 chun chungtieng an min lawi san tah. Member į¹hang ta hlak kohran pawl hai chu EAC, ICI, EFCI, Presbyterian, AG, Four Square, UPC, RPC le Methodist ei nih. Rev. Rochunga Pudaite in Bible dang a suta inthawkin EFCI chu committeeah an į¹hang ta naw a. Chuong ang bawkin Rev. Kawlthanglien inlet common language an buoipuia inthawkin Presbyterian hai khawm committeeah an hung į¹hang ta nawh.
2. COMMITTEE SINTHAWHAI : HBTC sinthaw tak chu kum 1968a Bible ei nei tasa sut suolhai sukdik le siemį¹hat į¹ulhai siemį¹hat a nih. An sinthaw po po hril sĆŖng ni naw ni a, an hrawl deu le a pawimaw zuolhai hei tĆ¢rlang ei tih.
i. Correction of First Edition – Ei Bible nei hmasatak kha crown size, tlar tluontlinga sut a na. A sa taluo a, sut suol a tam bawk leiin committee chun sut suolhai sukdik le siemį¹hat į¹ulhai siemį¹ha dingin memberhai laia mi 4 a ruot a. Chuonghai chun siemį¹ hat į¹ulhai chu an lakkhĆ¢wm zoin Nov 1971 khan BSI, Shillongah an zu pek a. Kum 1972 in zawr suok thei a hung ni tah.
ii. Revision of NT le SĆ¢m Bu – Ei Bible hi sutsuol hai sukdik le siemį¹hat į¹ĆŖlhai ei siemį¹ha mĆŖk laiin, a thu fe dan tluongtlam lo le hriet harsa siemį¹hat į¹ul tamtak a um leiin a renga tĆ¢wk loin, a į¹ĆŖl zuolhai siemį¹hain minor revision thaw nisien ti a ni a. NT hi demand a nasa leiin revision thaw hmasak ni sien ti a ni bawka. Revision sin a hrat theina dingin committee chun EAC hotuhai kuomah Rev. K.T Amos le ICI hotuhai kuomah Rev. C.C. Rema full time a thaw dinga hung pe suok dinga a ngĆŖn angin anni pahni chun NT le SĆ¢m revision sin chu June 1975 a inthawkin nitin darkĆ¢r 12 thawin thla thum hnungah an zo a. MSS chu reference le glossary į¹hangin March 1976 in Shillongah thawn thlak a ni a. Ei thaw hrat leiin į¹ha tawk naw ni tiin an pawm rin deu a. Amiruokchu ei sinthaw dan hrilfie hnungah an pawm ta a. Calcuttaah sutin 1977 kum bulin proof reading thawin an zu um chil a. Nov 16, 1977 in inhlĆ¢nna neiin zawr suok a nih.
iii. Revision of OT – NT an zo hnungin Rev. K.T.Amos le Rev C.C.Rema chun OT revision an sunzawm pei a. Amiruokchu, Rev K.T.Amos full time a an pĆŖk thei ta naw leiin an sin chu zĆ®ngtieng, zĆ¢ntieng le zanah thawin Genesis – Joshua an zo hnungah Rev. C.C.Rema chu Rev. H.K. Khawlkungin a hung thlĆ¢ka. An pahni chun 1980in an zo a. Typing thaw zoin 1983 in BSI ah pĆŖklĆŖt a na. Madrasah sutin Rev. Hrilrokhum le Rev. K.T.Amos in proof reading an zu thaw a. October 23, 1988 in Holy Bible Revised Edition chu zawr suok a hung nih.
iv. Correction of Revised Edition – Revised Edition a hung suoka inthawkin sutsuol le siemį¹hat į¹ulhai zawng suokna sin į¹an nawk nghal dingin Feb 17, 1989 in member lai sin sem nawk a ni a. Sin zo fel a ni hnungin Madrasa bawk sut nawk a nia. Rev. Lalkhawmawi Tuolte le Rev. H.L.Bawia in proof reading an zu thaw a. Revised Edition Reprint chu 1992 in zawr suok a hung nih.
v. Millenium Edition – Revised Edition correction thaw hnunga 1992a an hung sut khan a hmaa Ć¢n dik tasa tamtak indikloin a hung suok nawk a, a buoithlĆ¢k kher el. Sukdikna siem dingin memberhai lai sin sem nawk a na. Siemį¹hat į¹ul a tam leiin paper a type suok nĆŖkin Bibleah an diknaw po an dika belkhum ding le a kimnawhai a sira bel dingin buotsai a ni a. Type writer pĆ¢ngngai neka point chĆ®nlem a ni leiin a belkhumna ding chun point chĆ®nlema sut a į¹ul a. Convention Press, Churachandpurah 6 point a insuttirin, belkhum vawng a ni hnungah BSI ah thawn a na. An mi ngaisak vak naw karah Rev. Hrilrokhumin Millenium Edition thaw thei a ni ding thu a hung hril a.
Committee chun May 10, 2000 khan a bawzui a. Ei nawr hrat pha na ding tiin Bible man ding khawm mipui lai tamtak ei lo dĆ¢wl lĆ¢wk bawk a. Biblea correction thaw dinga ei buotsai tasa kha hmang nghal dingin committee chun a hril a. Amiruokchu BSI chun type thar vawng ding a nih a ti leiin typing thaw dan ding ngaituo a ni a. Committee hnina dungzuiin ICI chun computer pakhat le typist Ms. L. Ruth le Rev. Lalkhawlienin computer pakhat le typist Ms Lalhrietkim an hung pĆŖk suok a. Instruction petu dingin translation centre in Pu G.Gangmei an hung tir a. January 2001 in typing thaw į¹an a na. June 2001 in NT typing zo a na. Shillongah than thlĆ¢k a nih. OT chuNov 15, 2001 in typing le proof reading zo a na. Rev. C.C.Rema le Rev. Hrilrokhumin Nov 18, 2001 in editorial proof reading an zu thaw a. ChawlkĆ¢r hni an um hnungin an zo naw po insemin in tieng an thaw a. April 01, 2002 in an zu sunzawm nawk a. May 02, 2002 in an zo a. Chu chu type setting hung thawng an ta, proof reading zu thaw nawk a ngai ding a nih. Aug 02, 2002 in Associate Director Churachandpurah a hung inzin a, a zĆ¢tve deu thaw type setting an zo ta a. Rev. Hrilrokhum kuomah proof reading thaw dingin an thawn thu le type setting chu October 2002 in zo a ni ding thu a hril a. December thla a tĆ¢wp chenin BSI le Rev. Hrilrokhuma inthawkin chanchin hriet a um ta naw zing leiin January 04, 2003 in committee chun secretary Rev. Huolthangsei le chairman Rev. C.C.Rema chu thil umzie zu hrechieng dingin Shillongah a tir a. Anni chun Rev. Hrilrokhum kuoma type setting proof reading thaw dinga an thawn hai kha correction tamtak an lo thaw nĆ¢wk leiin type setting thaw tasa kha į¹hiekin editorial stage ah an lo sie nĆ¢wk a lo nih ti an zu hmusuok a. Correction thawtu dingin typist pakhat Haflong mi an lo sie bawk a. Chairman le Secretary tading chun a hrilhai thlĆ¢k hle a. Anni chun correction thaw taloa type setting į¹an thar nawk dingin an ngen a. Chu dungzui chun type setting an į¹an į¹ha nĆ¢wk a. Rev. C.C.Reman a umnghaa, type setting chu June 09, 2003 in an zo a, Bangalore ah an thawn thlĆ¢k a. Maps, glossary le word indexhai į¹hangin Calcutta ah sut a nih. February 26, 2004 in Millennium Edition chu ei lo nei ta a nih.
vi. Gospel Centenary Edition – Millennium Edition kha typing thar vawnga MSS buotsai a na. Mi tamtak kutsuok inchawkpawl a ni leiin sutkimlo le sutsuol le siemį¹hat į¹ul tamtak a um leiin siemį¹hatu dingin committee member 14 hai lai sin sem nĆ¢wk a ni a. Siemį¹ hat į¹ulhai lakkhawm zo a ni hnungin BSI in computer thiem hung į¹huoi dinga an ti angin Ms L.Ruth le Rev. C.C.Rema an tir nawk a. Centenary Edition chu July 15, 2009 in ei lo nei ta a nih.
vii. Major Revision – Major revision thuah hril ding tamtak a um nĆ¢wk a. Translation committee chun Fresh translation thaw dingin Rev. Hrilrokhum an fiel a. Nisienlakhawm a thawkna kohranin an peksuok thei naw leiin ei hlawsam a. Rev. Hrilrokhumin Pu Kawlthanglien le Pu Zahuol Pulamte hai a lo inbiekrempui dungzuiin Fresh translation chu į¹hulin major revision thawtu dingin November 1996a sin į¹an dingin ruot an ni a. Translation workshop a į¹hang dinga tir an ni bawk a. BSI in an hlaw pein full time a thaw ding an nih. Dr. Thanglung inlet ei hmang lai zing hi besana hmangin New translation ni loin siemį¹hat į¹ulhai siemį¹hat nisien ti a nih. An zo hmasakhai lo enpuitu dingin checking committee siem a ni bawk. Iemani chen hnungah Pu Zahuolin a tĆ¢wpsan a, Pu Kawlthanglien khĆ¢tin a thaw ta a. Pu Kawlthanglien chun ei Bible hmanglai besana hmang loin translation tharin a thaw leiin committee chun guideline point 12 pein chu dungzuia thaw ding chun an hril a. A zui chuong naw leiin ama ngei į¹hangin committee ah hriltlĆ¢ngna nei a ni a. Ama khawmin committee ditdan anga thaw ta dingin Ć¢n tiem a. Nisienlakhawm a zĆ¢wm chuong nawh a.
Version pahni suok naw hrĆ¢m dingin ngaidĆ¢n inangnaw hai khawm sukrem į¹al tumin committee chun theitĆ¢wp a suo hnung khawmin a thaw dan pangngaiin a hung zo ta a. Translation committee chun thutĆ¢wpna siemna dingin kohran PĆ¢wl tina thuneituhai kuomah an ngaidan lĆ¢kna dingin Kawlthanglien translation bu hran hran hai chu nguntaka an lo en dingin pĆŖk an ni a. Kohran pawl tina thuneituhai chun “Ei hmang lai zing thlĆ¢ktu ding chun kan pawm thei nawh” an ti senga. Chu dungzui chun Hmar Bible Translation Committee chun Rev. Kawlthanglien translation chu a hnĆ¢wl ta a. Major revision chu ei hlawsam ta a nih. Amiruokchu BSI chun common language (CL) dingin an hĆŖm lĆ»t a. N.C.Hills Presbyterian chun committee hran siemin Rev. Kawlthanglien translation chu tuoinĆ¢min version dang a hung suok ta a nih.
3. BIBLE SUT HAUI NTA K ZIE : Ei hril ta poa inthawk khawm hin Bible inlet le sut a hauintak zie tamtak ei hriet ta a. Point tlawmte la hei belsang ei tih –
i. Lekhabu ziek phawt hi copyright neitu an um senga. Bible Society in a sut Bible hai hi ieng į¹awng khawm nisien copyright neitu chu Bible Society a nih. Anni phalna naw chun inlet le sut ei nuom nuomin ei thaw thei nawh.
ii. Computer ei hmang hma chun printing press ei nei ve lai khan hawrawp mal khat khat kuta thlang khĆ¢wmin lekha an sut hlak a na. Ei Bible sutna ruok chu a changkĆ¢ng deu a. Linotype an tih a, hawrawp mal kuta thlang niloin, typewriter hmanga thlang khĆ¢wm a na. Tlar khat pei kha suon suongtui hmangin block khatin a hung suok pei a na. A changkĆ¢ng hlea chu proof reading le correction thawnaah harsatna tamtak a um ve thung a. Thumal pakhat sutsuol siemį¹ha ding chun a umna tlar pei kha sut thar a ngai a. An diknaw an sukdiknaah thumal dang an sutsuol a um nawk hlak. An dika hung suok dinga ngai kha a nĆŖka suol tam lem dĆ¢min a hung suok nawk hlak. Chu chu andiknaw a um zingna san a nih.
iii. Full time a thawtu ding mi ei neinaw leiin, a thiem a thiem naw ti loin, member haiin mani sin le fâwmin voluntary a thaw vawng a na. Sin a hrât thei naw a. Duthusâma felfaiin a suok thei ngai naw a nih.
iv. Translation rule inzĆ¢ a į¹Ć»l. Bible translation thawna a dĆ¢n zui ding pawimawtak chu “Original inpersanlo ding” ti a nih. Thu tluongtlam le hriet awlsam ngawt ei zawng chun a hril tum tak inpersan thei a ni leiin fimkhur a ngai a nih. KĆ¢wi deu naka inlet a į¹ulna a um hlak. Entirna tlawmte hei la inla. A naupa naupasal chu a tupa ti a inlet chun a tĆ¢wi fel a. Anachu a naunu naupasal khawm a tupa a na. A tupa ti ngawt chun a naupa naupasal a suklang zo naw leiin kĆ¢wi deu hleka inlet a į¹Ć»l a nih. Mani pa nuhmei a nei a ti hi a nu a neia ti inla, a tluongtlam tawi fel a. Anachu, a pa khan a nu nilo nuhmei dang a nei a, chu chu a hril tum a ni chun a nu ti hin a kĆ¢wk fĆ»k naw ding a nih. Duli pahni a pĆŖk a ti hi chĆŖngkhat a pĆŖka ti inla, duli pahni khan umzie a nei a ni chun chĆŖngkhat hin a kĆ¢wk fĆ»k naw ding a nih. Chuleiin kĆ¢wi deu naka inlet a į¹ulna a um hlak a nih. A hril tum hril fu loa, a hril tum naw kĆ¢wka inlet hin Bible inziektirtu Thlarau Inthieng hi a lung a Ć¢wi dim? ti hi ngaituo sa a į¹ul a nih. Hi lei hin English version hai laia a hriet awlsam tak Good News Bible hi mi tamtakin an hmang nuom naw a nih. Chun, thumal į¹henkhat a tlukpui į¹hatak ei neinaw leia seitaka hril kuol nĆŖkin a tlukpui hnai tak pakhat hmanga, a hrilfiena footnotea sie hi translation rule pakhat a nih. (Entirna – khawvel A AW B – Gal 4:9). Chun, thumal a tlukpui ei neinaw hai chu inlet loin, ani ang anga lĆ¢ksĆ¢wng (transliteration) hi translation rule pakhat a nih (entirna – Baptisma).
v. Financial problem – HBTC hin sumhnĆ¢r a nei naw a, a į¹ul ang peiin kohran pawl tinin an thaw khĆ¢wm hlak a nih. Bible sutna thua chun a hma chun BSI in an mi sutpĆŖk a, einin discount umin ei zawr a. Tu ruok hin chu a sut man ei pĆŖk hmasak a ngai ta a. Kohran PĆ¢wl tinin insemin a sut man ding ei pĆŖk khĆ¢wm hlak a nih. Kohran ngirhmun an ang vawng naw leiin ei mamaw hunah a lĆ»t kim thei naw a. Vawikhat lem chu RPC pawisa į¹hahnemtak ei pĆ»k a nih.
THU TLANGKAWMNA: HBTC memberhai hi kohran pawl tinin ei hotu ditumtaktak vawng ei aiaw dinga ei thlang suokhai an na. MP, MLA, MDC hai anga hlaw nei an ni naw a. Kohrana an sin riktakhai phur puma tlawmngaia thaw vawng an nih. Pathien le kohran le Hmar hnam hmangaituhai chun Hmar Bible siemį¹hatna dinga thurĆ¢wn į¹hahai pein, theitawpin an į¹hangpuia. Chuong lai zing chun an į¹hahnemngaina le an inrimna hre nuom loa, thurĆ¢wn į¹ha pĆŖk nĆŖkin chanchinbu haiah hrilsietna nasatak ei insuokhum zing bawk hi an ta ding chun thlasietumtak a nih. Dawn lĆŖt nuomhai sien chu hril ding an tlasam bĆ®k ring a um nawh. Dawtheitakin an thaw zinga, a nĆŖka į¹halem hung suok vak ta dingin ei tĆ»ng mĆŖk a nih. Hmar Christian Leaders Forum hnuoia Hmar į¹awng hmang kohranhaiin Sunday School InchĆ»kna kawngah pumkhata ei um ang bawk hin, Bible translation thua khawm Bible pakhat hmang tlĆ¢ng thei inla nuom a um takzet a nih. Inchuklai Bu (Hrilfiebu) siemna kawnga khawm Bible pakhat zui b$k ei nei chun ei Bible hmang inang naw leia buoina um neu neu hai khawm hung bo thei tĆ¢ng a tih.
Sielmat, October 31, 2018

