Presidential Address delivered by Dr. John Pulamte on the 8th Hmar Inpui Assembly

VIRTHLI
PRESIDENTIAL ADDRESS DELIVERED BY DR. JOHN PULAMTE, PRESIDENT OF HMAR INPUI ON THE 8th HMAR INPUI ASSEMBLY, RENGKAI, CHURACHANDPUR ON 12&13 FEBRUARY, 2016


Pu Speaker,

8th Hmar Inpui Assembly huna Presidential Address pe thei dinga ka um hi vângnei chungchuong kan tih a; hun pêka ka um leiin ka lâwm takzet a nih. State le region tum tuma inthawka Palai hung hai ka lâwmlûtna thu ka puong.

Hmar Inpui thuoitu term khat, kei le ka thawpuihaiin kan chel sĆ»ng khan Hmar Inpui Region-hai po le ei chĆŖng bubitna deuhai kan sirsuok phuor a, hmu thar le inchĆ»k ding tamtak kan nei pha niin ka hriet. State le biel hran hrana chĆŖng ei ni ang ngeiin ei chĆŖngna le ei kĆ¢wl-le-kienga hnamhai thlĆŖk zĆ¢wnga lungril ngaituona putin ei thu fepui nuom dĆ¢n khawm an ang naw nuoi. NC Hills tieng, a pĆ¢wlpuia hnam hmakhuo ngaina a la’n sĆ¢ng bĆ®k deuin ka hmu a; Cachar biel lai inchĆ»kna tienga hma thar dawm nuomna lungril a pieng nasa lem deu niin ka hmu bawk. Capital cities-a um haiin sawrkar hmunpui an nina changchawiin Hmar hnam pumpui ro-le-rĆ¢ng, zuk rĆŖl khum el tumna lungril a um met niin ka hmu bawk. Tuithaphai lai hnam invawina le hnam ta dinga pĆŖnsuokna lungril a tlawma, a thang a kin thawkhat khawm a ang lai zingin Hmar hnam pumpui headquarter bĆ®k anga inngaina lungril chu a la da chuong nawk naw anglawi niin anlang bawk. Hi lai biela hin hnam pumpui Ć¢iaw theia inngaina a la lien hlea; pĆ¢wl pakhat indin a ni chun Hmar hnam pumpui Ć¢iawtu anga ngaina a um leiin, ‘General Headquarters’ zuk inti pawngchawr el hlakna biel a nih.

Mizoram tienghaiin Hmar political movement hmunpui anga inngaina a la um zinga, inthuruola hma thar dawm dĆ¢n ding ruohmanna le a taka pĆŖnsuokna nĆŖkin a thua hril inzuom a um lem zie ei hmu chieng seng lei mani ding hnam thila hmasĆ¢wnna hril ding a tam naw hle. Biel tin a hai hin Pathien ram nĆŖkin ‘kohran ram’ ngaisĆ¢ng le chawisĆ¢ng tumna lungril a lien lemin an lang a; hnam ta dinga tha-le- zung, sum-le-pai pesuok nuomtu chu a taka thawtu nĆŖkin a thua hril inhawiti an tam lem bawk. Sienkhawm, hieng bielhaia Hmar mimir lungril rĆ»k taka chu hnam anga damkhawsuokna ding chun inpumkhatna a pawimaw zie le pawlitiks tienga ei ngĆ®rhmuna ningintelna ansĆ¢ng vieu a; thangtharhai lai ‘Cachar, Haflong, Aizawl, Manipur, Meghalaya, Tripura, etc hai inpumkhata ngĆ®ra’ inzawmkhĆ¢wmna pĆ¢wl lien le nghet nei nuomna lungril a pieng nasa hle niin ka hmu bawk.

Hmar Inpui 6th Assembly resolution laia pawimaw pĆ¢wl tak, ‘Hmar Inpui InawpdĆ¢n (Constitution) a pumpuia ennawn (review) ding’ ti kha tuta term-a į¹­huoituhaiin theitĆ¢wp suoin kan bawzui a. Draft Review entlĆ¢ng dinga Special Assembly vawi 3 zet nei a ni bĆ¢kah Hmarkhawlien le Muolhoi a hai a hranpa lieua inrĆ¢wnkhĆ¢wmna (consultation meeting) fumfe taka nei a ni bawk. Chu zo a chun Nov. 2, 2014 khan Rengkai-ah Special Assembly nei a ni nĆ¢wk a; chu hun a chun Hmar Inpui InawpdĆ¢n siem le remthara um chu a thua (in principle-in) rem ti a ni a. A tĆ¢wp a tĆ¢wpah May 15, 2015 khan Hmar Inpui Assembly vawi 7-na Hmarkhawlien-ah neiin tuta ei InawpdĆ¢n (Constitution) hi hmang le zĆ¢wm nghĆ¢l dinga namde-ta a nia, a bu-a siem khawm a tak ngeia hmu theiin a um ta leiin lĆ¢wmum ka ti hlea; hi sina dinga a kul-a-taia hma mi nawrpuitu, Prof. Vanlalnghak le Pu Lalthalien-hai chungah Hmar Inpui Executive Committee hmingin lĆ¢wmthu ka hril ni raw seh.

Ei DĆ¢n bu, Article 8 (Clause IV) chun, Hmar Inpui hnuoia inkhĆ¢i or hnam hminga pĆ¢wl, Hmar Inpui hrietpui chu ‘Inpui General Assembly hrietpui’ a ti kher leiin chuong pĆ¢wlhai chu vawisĆ»na ei Assembly Agenda pawimawtak dinga thurdawk a ni a nih. Hi hi official taka ei namdet naw chun a hnung peiah ei lan palbuoi thei dĆ¢n ding a um tlat zie a hretu seng ei ni ring a um. VawisĆ»na ‘hnam hminga pĆ¢wl/organisation’ anga ei pawm hai hi Hmar Inpui election nuhnungtaka palai neia vote neihai po kha an nih.

Ei DĆ¢n hlui a khan Hmar Inpui Region-hai hming inchuon a nia; a thara ruok chu ‘by Assembly Resolution’ in sie remchĆ¢ng lem dinga ei ngai leiin vawisun hin chu chu sie ei tum ding nisien. Chuong lai zing chun a bĆ®ktakin Manipur state sĆ»nga ‘Region’ hran hran ei neihai hi remkhĆ¢wm thei a ni di’m tiin ‘agenda’ dang pakhatah ei sie a nih. Hieng ang hin: Imphal le Hmarram region-hai hi Headquarter a’nthawka direct-a enkai nisien; Jiribam le Vangai Region-hai hi a hran hrana um ta lovin pakhata sungkhĆ¢wm ni ta lem sien. Chu chie chu a thei naw khawma Jiribam le Vangai bielhai hi region anga um ta lovin a hmaa hnam hminga pĆ¢wl lo um tasahai enkaitu dingin Hmar Inpui Co-ordination Committee (body) pakhat an ni lai insiem lem el hai sien. Hmar Inpui hi kum 15 nĆŖka tam met liem ta khan hnamin ei tĆ»l hle anga ei hriet leiin ei indin a; a ni ding ang le fe dĆ¢n ding angtaka ei beisei dĆ¢n inangnaw nuol a ta chu tu chena a ngĆ®rhmun a hin ei lung a awitĆ¢wk zo naw seng ring a um. Chu chu lungrila hre zing pumin Hmar Inpui region inthe dĆ¢n chite tea siemthat le suk danglam dinga rawtna hi palai inzaumtakhaiin uluk taka ei chaih tlĆ¢nga thuthlĆ»kna ei siem nuom a um hle.

A hmaa Hmar Inpui election a hai khan Tuithaphaia Hmar khuo 16 haiin an population (in um zĆ¢t) a zirin vote an nei a; tuta tum ruok chu a hmaa Region hrana um, Imphal, Hmarram, Jiribam le Vangai Region-hai khawm inthlang tharna nei pui dinga hma lĆ¢kna hmasa a uma chu remchĆ¢ng nawna thenkhat leia thul a ni bĆ¢kah ei Constitution thar hi la zuk siemrĆŖl hmasa phawt inla tia ngaidĆ¢n a um leiin tuta term sĆ»ng chu headquarter in a enkai sa tlat leiin Tuithaphaia Hmar khuohai ang bawkin an population (in um zĆ¢t) a zirin vote ei inneitir a; hilai biel a hin In 300 chuong umna khuo 2 (pahni) tihai naw chun ‘palai/vote 2’ an nei seng el ding a nih. 

Ei DĆ¢n hlui a khan Hmar Inpui Assembly Palai dingin, ‘Hmar khuo, In (household) 50 hnuoi tiengin palai pakhat, In 50 dang peiah palai dang pakhat’ a ni hlaka. Hi hi ei Constitution thara chu chitea sukdanglamin, ‘In (house) 100 chen a’nthawka palai 2 (pahni) le a chung tieng In 200 dang peia palai 1 (pakhat)’ tia thlakdanglam a nih. Hi hi ei thawna san tak chu khuo chin le khuo lien-hai hlut dĆ¢n le palai nei zĆ¢t an ang deu phuor nuomna a um lei a nih. Chuong a ni naw chun policy thar zam le inthlang nikhuoah khuo lien lem haiin ‘advantage’ an hau bĆ®k taluo hlak a, khuo chĆ®n le mihriem tlĆ¢wmna a’nthok thuoitu ding an suok thei naw el theina a um lei khawm a nih. Hienga ei thaw tak lei hin tuta inthawk chu Hmar Inpui Assembly le inthlangnaa hai In (house) 100 hnuoi umna le 299 chen umna hai hlut dĆ¢n le vote nei zĆ¢t an ang rawng ta ding a nih. Tha lema anlang chun sunzawm pei ei ta, ni thei ngang loa ei ngai chun ei thlakdanglam nĆ¢wk el ding ni raw se.

Inpui Assembly-a ‘palai’ nei thei ding khuohai chu, ‘Hmar Welfare Fund pe’ ti a nia; Tuithaphai le Imphal biela dĆ¢wl dinga hma lĆ¢k tan a ni laiin buoina lien dangin a mi hung nang thut leiin sunzawm mumal thei a ni naw leiin, hi condition hi za-ah za (100 percent) sukpuitling khuo pakhat khawm ei um nawa; iemani chen ei relax el a nih. Hmarram, Vangai le Jiribam biel le Manipur puo tienga Hmar Inpui region danghaiah a thara Hmar Welfare Fund dĆ¢wlna sin la tan lo a nia, hilai biel a hai hin chu a hmaa ei lo thaw hlak angin, Hmar In (household) tin a’nthawk Annual Fund (In khatah ` 50/- pei) kha ei phut lem a nih. Hi khawm hi ieng chen am ei inphutlui thei ding hril a harsaa, Constitution ei siemthat hnunga ei Assembly hmasatak a hin ei rĆŖnga ei thang kim ei nuom tlat si leiin iemani chen chu ei relax tum el a nih. 

Ei kĆ¢wl le kienga hnam lien le chinhaiin an hnam hminga prokram lien, an hnam nunphung le niphung humhalna le chawisangna dinga an huoihawt inzawmzut lai Hmar hai chun hril le thaw ei nei ve meuh nawh. Khuo (abĆ®kin khawpui/cities) haia Sikpui Ruoi hmang ri ei hriet a; Tuithaphai lai mi tlawmngai fal thenkhatin Hmar Martyrs’ Day le inzawmin Hmar hai ta ding bĆ®k ni lovin football tournament an huoihawt bawk. Kum 2015-a Hmar Inpui, Barak Valley Region huoihawt, Hmarkhawliena Martyrs’ Day inserna prokrama ka thang ve thei kha chu vangnei kan ti hlea, ka lawm hle. VawisĆ»na ei agenda dang pakhatah, “Hmar hnam nunphung (culture) vawngzingna le suk hmasĆ¢wnna dingin Sikpui Ruoi hi December 5 a ni kher naw khawmin December chawhma tieng Hmar khuo tin annaw khawma Regional Headquarters a hai bĆŖk inser/hmang a ni theina dingin Hmar Inpui (Headquarters le Regional Headquarters) haiin hma la raw se” ti bĆ¢ka, “InkhĆŖlna (Games & Sports) tienga Hmar thalaihai chĆ¢wisangna pakhat a ni ve leiin Hmar Martyrs’ Day (May 16) inserna le inzawmin Games & Sports Hmar khuo tin annaw khawmin Regional Headquarters a hai ‘Games & Sports Meet’ huoihawt a ni theina dingin Hmar Inpui-in hma la raw se” ti a um bawk. A pahnina bĆ®k hi HYA GHQ khawma thlawpin, ‘Hmar Martyrs Day hi Hmar hnam pumpuiin inkhuongruoltaka ei hmang thei dĆ¢n ding le a huoihawtna sin Hmar Inpuiin la raw se’ tiin agenda an hung putlĆ»t ve chie bawk a nih. ThutlĆ»kna chu ‘Assembly Palaihai’ kuta um ni raw se.

Hnam hminga ram le hmun neia project lien neiin centre ropui tak tak an indin inzawm ut laiin eini chun a hnam pumpui hmingin ‘ar hmai tiet’ khawm ram ei la nei nawh. Kum 50 lai liemtah a thuoitu hmasahaiin Rengkai Road le Nehru Marg intuokna lai hmun chite an lo min din pĆŖk ei neia; insekhekna’n ei hmang vĆ¢ng vĆ¢ng a, ei hmang tangkai le tangkai naw dĆ¢n chu a hmu le hrietu seng ei nih.

Hmar hnam pumpui ta dinga tangkai a ni beiseiin Hmar Welfare Fund dĆ¢wl dingin hma lak tan a nia chu a mumal tak tak thei nawh. Hi Fund hin Hmar Inpui office inrĆŖlbĆ¢wlna le Inpui hminga hma lĆ¢knaa hmang bĆ¢kah Inpui hnuoia Affiliated Body-hai ta dingin ei dawlsuok a’nthawka ‘zaah sawmthum’ (30 percent) siedawk dinga ruohman a nia; chu chun ei hnam sĆ»nga pĆ¢wl lienhaiin a hrana pawisa sum zawng rak ngai lovin iemani chena an budget a phuhruk ei beisei a nih. Chu khĆŖlah chun Welfare Fund dinga ei pawisa dĆ¢wlsuok a inthawk hin a dĆ¢wltu khuoa Village Authority/ HYA/ HWA hai chan ding riruong a ni bawk. Chu pawisa sum a’nthawk bawk chun Hmar a khawphĆŖkin kum khatah vawikhat bĆŖk prokram (Sikpui Ruoi, Annual Meet, Games & Sports, Literary Meet, etc) an huoihawt thei beisei le phĆ»t nĆ®ng an ta; chuong ang puipunna hun hai chun khawsĆ»nga in unauna le inpumkhatna a suk that pha sawt beisei a nih. Hi project hi term thar a’nthawk chun ra tha ansuo ngei beisei ei tiu.

Hmar Inpui Assembly vawi 8-na palaihai kuoma chona (challenge) ka pĆŖk nuom tak chu Hmar hnam thuoitu a tu el khawma ‘Pan Hmar Feeling’ neia, mĆ¢ni region/biel le state issue le problem in a mi daidanna hmukhĆŖla Hmar hnam pumpui hmakhuo le hmasuon ngaituo seng hi a nih. Chu chu hnam anga ei damkhawsuokna dinga mĆ¢kmaw a nih. State le region tum tumin a mi dĆ¢idan a, sawrkĆ¢r bupang intawmpui thei tak takna ei nei naw ti ei hriet sa zing hnunga eini le eini insukmuka ei hmadawm le hmathlĆ®r ei inzauh naw chun thang khat dang hnungah HMAR anga ei damkhawsuok hawphur a um tieng a ni tah. University 2 hnuoiah Hmar MIL Graduate level chen ei nei lei ela ei tawng, ei nunphung le niphung hi hring zing ta dinga ei ngaia, ei kam sukdĆŖna, ngaingam muta ei um chun indik naw tawp a tih. Ei Hmar hlasakthiem (artiste) hai le lekha ziektuhai ngĆ®rhmun hi mimal tak khawma ka’n vawi ĆŖm ĆŖma chu thaw thei ka nei mawl si nawh. Music Album pakhat suolsuok dingin kumpui linglet an buoipuia; hnam lienlem le changkĆ¢ng lemhai thaw dĆ¢n an hmu tlat leiin pawisa sum tamtak sĆŖngin professional dang danghai an hang ruoisĆ¢wng nĆ¢wk a ngai bawk. Sienkhawm, copy sĆ¢ng khat zawrsuok ding chun an bei fet a ngai a; pirated copy lo siema, lo faru nuom tĆ¢wk hlak bo lo. Lekhabu ziek le buotsaituhai ngirhmun khawm a tha chuong der nawh. Anni hai dĆ¢m hi a hnam ang zĆ¢wnga pawisa sum tlĆ¢wmte bĆŖka thangpuina le sawmdĆ¢wlna sin Hmar Inpui a’nthawka ei nei thei kĆ¢r nghĆ¢khla um ka ti ngawt el.

Pu Speaker, a tĆ¢wpna dinga vawisĆ»na palaihai hmabula ka hril nuom chu, hnam thuoituhai hin Hmar hnam pumpui hmakhuo ngaituo sa-in ei lungril le ngaituonahai sukzauh-in hma la thar ei tiu, ti hi a nih. State hrang hrang le Region tum tuma thedar eini hi pawi ei tia chu tu hri hin chu ‘administrative unit’ pakhat hnuoia um nĆ¢wk chu beiseina khĆŖltieng rama mi a ni tah. Chuleiin, theitĆ¢wp suoin political integration nĆŖkin Cultural & Emotional Integration tieng hi ei hmadawmna tieng a ni a tul a nih. Hmar Inpui hi ‘hnam organization’ pakhat ni lovin Hmar Parliament a ni theina dingin buoipui ei tiu a. Parliament le State Assembly session a um hlakin kum tin Hmar Inpui Assembly nei ei tiu a; a kĆ¢rlaka state le region tinhai thang ngeiin Executive Council-hai neiin ei hnam pumpui issue ei bawhrawn dinghai ei riruong hlak ding ni raw se. Chuong lai zing chun local issue thenkhat khat khawm ‘private member’s resolution’ angin ei Inpui a hin mimal le region haiin an putlĆ»t a chei tlang thei tho ding a nih.   

Hmar mipui lai inunauna le inpumkhatna tha a suok theina dingin ei Pathienin mi vĆŖngin mi kan thar mawl raw se.

Ka lawm ie.  






Post a Comment

0 Comments
Post a Comment (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Learn More
Ok, Go it!
To Top