~ Hmangneikhum,
Sakawrdai
Ni dang chu nisien thu tamtak hi ka thlunglu, Pathienin ka dam lai khuolinzin sunga ka taksa pumpui kawnáąawltu ding bĂ»r a hin a hung put huou huou awm vei leh! A va mak ngei de!
Vawizan khan chienglo ruoiin thu, Pu Lalropui Pulamte Bangalore-a Doctor pana fe chu a ngirhmun a derthawng thu Whatsapp group ah ka tiem fĂ»k a. Ka lungrila ka pairĂ»k zing, ka áąi thâwng ĂŞm ĂŞm el chu tienlaia ka Rang Kungte, Senvawn Thlalatu Hmingthang-in a thlalak a sawp changa a namkaina tuia thlalak a hang sawp/namkai lai khawnvar/var a a hang suklanga a hung inlang ier ier angin ka áąi thâwng le ni pal a tih tia lungphu khawm a chanve chauava kân phut tir dĂŞp dep ngam chau Pate Ropui chanchin hrietsap chun a mi dĂŞng tah. A va mak ngei de!
Pu Lalropui Pulamte hi a hming hmaa Pu sie a ni hma kum 1971 hun lai a inthawka keiin râlkhat a hming ka lo hriet hlak kha a tak ngeiin kum 1973 khan an khuo Pherzawl ah ka hmu a, ka hmu hmasatak áąuma a kekawrtluon bun kha ka hrietsuol naw chun a vâr niin ka hriet. Nunghak a hung intlawnpui a, a nunghak hming khawm Zawlkhawpui tleitir hmeláąha Ṭhahnieng a nih. Hi hmeláąha elkhĂŞn nu hi Kailam hnuoia pa inlâr Saihenpa naunu a lo ni zing a!!
Ka pate Lalropui Pulamte hi Senvawn khuo PMS High School-a thawk dingin PMS, Sielmat Hqrs. chun kum 1981 khan Darchawi PMS High School, Darchawi a inthawkin a sawn a. Ama ruol hin Pu Zosangmawi Pudaite @ Robert Pa khawm sawn ve a nih. Anni pahni bâk a hin Meetei lekhathiem a hnunga Pastor sin chel tah W. Rupachandra Singh khawm Senvawn a zirtirtu sin thaw dinga lâk a ni ve. Anni bâk a hin Senvawn Lekhathiem hmingthanga hril fâk Pu Zatinlien Inbuon @ Laltharkim Pa zirtirtu dinga lâk a ni bawk. Hi kum, 1981 hin kei BTI, Sielmat ah training dinga ko ka ni leiin PMS High School, Senvawn bul áąanna a hin ka áąhang ve hman naw bâkah Pu Lalropui Pulamte hai sungkuo Senvawn khuoah an inbĂŞngbel áąan lai hmunaw lang khawm 1981 tawp tienga ka hmu chun a kawppui nu hmeláąha, fel le hlimthei Pi Ngurchawngmawi, Pastor S. Ṭhakung Chonzik naunu leh an nau hmasatak John Lalnunsang leh Lungáąauveng ah In hluoin fel thlap le hlimtakin an lo khawsa a, ka hmu hmaa inthawka ka lo ngainat chu a tak ngeia inhmu-in kan inchibai a, mi nelum le ngainatum a nina kha ka vawikhat tawngnaah ka hriet nghal a, ka mi ngainat kumkhuo a ni zui ta hrim a nih.
Pa Lalropui Pulamte @ Lalnunsang Pa le hin PMS High School, Senvawnah 1982-1986 chen kan thawk hmunkhat a, kum tienga lo upa lem a ni bawk leh, ama a khan inchuksuok le hmusuok hau hlein kân hriet. Khang hun lai khan tulai hun anga infepawna áąha a um naw a, CCPur khawm kha tulai ang hin a hnai naw a, inbiekpawna phone ti hai lem kha chu a um a nih ti hretu kha mi tlawmte cho nĂ®ng an tih. Lamhai a la áąhanaw a, Tipaimukh-a inlan ding lem chun khuontevĂ®ka fe a ngai hun lai a ni a. Lekhathawn inhmaw le hmawnaw khawm Senvawn le Churachandpur inkâr a hin a tawi takah chawlkâr hni a aw hrim hrim hun lai a nih.
Kan vânglai hun le PMS vung vânglai a hang intuok kher kher bawk lei khawm hi Pathien rem mi ruot pĂŞk laia thil intuok-remfĂ»k chu a ni thlâwt el. Football, volleyball, variety show, drama, debate, singing competition le activity dang dang kha Pu Laldawmlien Headmaster inrawina hnuoia hma kan hang lâk zozai hai kha aw...! Ka la hrietzing chu Pu Lalropui Pulamte rawia Khawlien, Mizorama Tournament-a kan hang áąhang kha a nih. PMS High School hmingin team 2 kan insiem a, kan team pahnihai kha an thiem hle ni ka hrietna chu ni khat sungin Khawlien nunghakhai khan school playerhai hming kha an hriet kim vawng niin ka hriet! La hang pĂŞng sei met lang, hi Tournament a hin kan team pakhat lem kha Final match kan lĂ»t a, khang lai hun a khan ieng dân am an hmang kan hriet nawh, Tournament champion kan ni ta naw a, an dân hmang kha kan zirtirtu Pu Zosangmawi Pudaite'n EFCI D/S Quarters ah Rev. Zoramsiem Nungate D/S umlaia áąap puma a áąawngáąai hin a sukfie hle'n ka hriet. Hiengang hi áąawngáąai hla chu a nih, "Aw Lalpa, hi Tournament a kan hratnaw nasan chu kan thiemnaw lei a ni nawh, Khawlien haiin an khaw team an áąan a, keini an mi áąannaw lei a nih tiin a hung áąapsuok hiel a nih.
Ziek ding áąul le hril nuomum a va tam ngei de maw....!! Zieka sie dingin hunin a mi dai naw ding a ni si a.....tlanbahrikin a áąhen áąhen hang suilĂŞt ka tih.
1. Sun sikul chawlin sikul naupang le zirtirtu kha volleyball kan inel hlaka, Pu Ropui hi keini laia a dung insâng pawl tak a ni leiin (khang hun lai tulaia rotation system la um nghal lo) net bulah kan inngir tir hlak a, indiktâwka kan hang vawrkâng changa a hei benthlâk inzum thei zie dam kha aw....!! A tlakna na kha ânkhur a ni deu tak. Ramchang mang lova ei hang vâwr pêk, hang benliem el ding khawm ânkâng ta chun drop hrim hrim dinga a ngai leiin a hei drop ngei a, net a hei pawng nasat thei zie tawp el kha aw! Drop a ni hrim hrim kham chu kan lung a awi hlak, khingtienga a tlanaw khawma.
2. Pu Laldawmlien inrawina hnuoiah Japan Riekna Kawn hnuoi, tlâk tienga mi ngieu thing bĂŞr 5 lai deu thaw Pu Pumkhai Suontak @ Nemrotling Pa lo a mi, a lo neitu kan hni leh phal takin a mi pĂŞk a, kan lawmzie tawp el kha! Chu thing chu kan inhlân a, zirtirtuhai kha thing ât thiem kan um nuol a, a thiem nĂŞk khan a thiemnaw Pu Zosangmawi, Pu Ropui, Pu Zatinlien le Pu Laldawmlien hai kha a ât inhâwk le taima an ni a, kan ât zo inhma hle. Hi thing kan buoipui áąan hlima inthawkin Kohran sunga mi tlawmngai iemani zâtin an mi áąhangpui a, lawm a um hle. Mi tlâwmngai hai kha an hming tarlang dingin ka hang suikĂ®r ngiel a chu huna lo liem hla ta bawk leh ka hrietsuok el thei ta naw tlat. Muol mi liemsan le mi la dampui hai... mi hrethiem hrâm ro khai! Ka hrietchieng em em chu sun chawllai thla kan lâk a, ka ruolpa Tlanglawmthang Zote @ Eleazar Lalhlupui Pa'n zakaw áąiel hâka a bân a phar duoi lai ka mitthlaah a la châm zing.
Pu Pumkhai Suontak ngieu thing chu thingât hlak haiin double phĂŞk an ti, foot 1 le a chanve phĂŞkin kan ât a, chu phĂŞk chu mistri kutah table tennis board kan inrem tir a. A net le a bat kan incha a, sikul áąinah kan inhnel hlak. Kan Headmaster Pu Laldawmlien hi kan hnĂŞ ngai lo, a nuom ang angin a min lâmtir a ni deu tak. Pu Ropui khawm a bân a sei bawk a, khingtieng ta dinga inhnel insĂ®rum khawpin a smash khum bâkah a chang chun a bat khawma a hei dĂŞngkhum hlakin ka hriet. Ă‚nkhelpui hrim hrim hlimnaw kan um ngai nawh. Kan hrât insâwk châng khawma innui sieua min áąhepui theitu a ni hlak. Pa hlim thei, fiemthu dĂ», mi sukhlim thiem, talent hau le hmang thiem a ni a, a bula um kha a hlimumin a hadam thlâk a, kan ngainaa, an In hluo kha a chĂ®n lei amani ding zantin kan sip deu mam zing hlak.
3. Tlangram a um a ni ti inhrein kum khat chu lo nei a nuhmei Pi Ngurchawngmawi leh an rawt a, mi an invât tir a, áąin khat hmun lai niin an hril. Lo raw zova butu a inthawka a sĂ®k chenin mi an ruoi deu zing a, an kumtawp bu inthar chu áąin 3 nekin a tam hret an tih. Chuongsa khawm chun a hlimpui a, lo nei kha insĂ®rna hrim a nei nawh. Sinthaw inhawi a ti a, fena ilo hang nei kha a châk zawng a niin áąhal hmeraw zawng khawm kha a thil inhawiti a tling. A um sawt naw vieu a chu Zopuitlâng, Chartemuol, Makhazawl, Saidanruom, Khuoirawl rampui, Tuihmaituok vadung, Tuidamdiei, Damkhur vadung le Zotui ruom hai hi a kutpâr a hriet hne angin a hriet hman a nih.
4. School hmalakna kawng tinrengah a hmakeitu, sulsutu le áąhuoitu tlin niin ka hriet. India ram ni pawimaw hieng Independence Day, Republic Day le Teachers' Day a hai hin PMS High School kha hmalatu a ni hlak a, item chi hrang hrang phĂ»r le thafân taka mi huoihawtpuitu a ni a, zan sawt tak tak khawm ka sawl-ka kham ti lova hmaáąhuoitu a ni a. A nun a khan inchĂ»k ding a lo va tam lawm lawm ngei de aw!!
1986 kum hin hmun danga zirtirtu sin thaw dingin Senvawn PMS School hi ka suoksan a, Pu Lalropui khawm hin 1987-88 hun hin sawrkar sin hmuin Senvawn khuo suoksanin Rengkai khuoah ânbêngbel a, a nuhmei Pi Ngurchawngmawi khawma sawrkar sin hmu nawk peiin hi khuo a hin In le lo indinin tuchen hin an khawsa ta a nih. Nau pasal 3 le nau nuhmei 2 an nei. An nauhai, an upat dan indawtin:
1. John Lalnunsang
2. Rebec Ramvarzing
3. Dr. Immanuel Lalmalsawm
4. Betty Lalumpui
5. Ramchanglien
(An naupa Immanuel Lalmalsawm hi MBBS inchûkin tuhin Manipur Sawrkar hnuoiah Doctor sin thawin Parbung CHC ah a thawk mêk a nih.)
an ni a. An urĂŞng hming ka ziek lai hin an upatak Lalnunsang, Senvawna an um laia a khawsak ka zuk hrietsuok a, hang hril kai zawk ka nuom. Kha hun lai khan Lalnunsang hin sang Rebec Ramvarzing a nei ta a. A nu le pa hi sikulah a hung zui hlak a, sikul uniform fai tawk le pheikhawk tle tawkin tĂ»ktin a hung hlak. Sikul áąuong pilvut kemit tlum deu thaw ah A AW Pawlah a hei ináąhung ve hlak. Naupang an um inhnel bakah pilvut invawra kha inhawi a ti ve hlak ning a tih. Zantieng chun Lalnunsang a ni le ninaw hriet hran theilo khawp hiela bal le pawin intieng a nu'n ânlawi pui a, a zingah tharlâm sarin sikul a hung a, zantieng chun Senvawn Tournament huna midfielder a áąhang niawm takin a mit pawkangin inlawi nawk hlak sienkhawm a zingah tharlam hlakin sikul a hung theina kha a Nu Pi Ngurchawngmawi felna lei a ni a, Pu Ropui hin nuhmei a nei fel tinaw ruol an nawh.
Ka pate(hang ti nâwk ta lang) le hin phone ka nei hnung hin kan inbiek zeu zeu hlak a. Kan hun liemta hai dâm inhriltawnin inngai takin kan inmangáąha hlak. A châng chun fiemthua suktawp hun a um zeu zeu. Ṭumkhat chu a khawhmu a fienaw thu a mi hril a, vawi tam doctor le mithiem an lo rawn ta thu kei hlak chun hre lovin "sabawn senin i mit sawp la" ka ti sam ĂŞt a. Ama bawk chun chuonganga áąha el ding a ni naw thu'n a mi dawn nghe nghe. Râlkhata inthawkin a mit damna ding hin ka áąawngáąai hlak. Khawhnunga ka biek nawkin a mit harsatna le harsatna dang dang a nei leia Bangalore Damdawi In tieng an pan thu ka Nute Ngurchawngmawi-in a mi hung hril ta lem a. Thluok tieng natna leia khawhmu le harsatna dang dang nei a ni thu a mi hung hrilsa bawk. Ka hrietsuol a ni naw chun ka Pate hi a nat ka hriet a inthawk a damna dingin zantin a hming lamin Pathien kuomah ka lo ngĂŞn ve hlak. Sienkhawm Pathien ro mi rĂŞ pĂŞk dan hi thleng thei a ni hlawl si nawh. Bangalore-a an umsung hin Lockeddown-in a nang a, damdawi In ICU ah thla tĂŞl tamfe an um hnungin In tieng Ambulance-in a hung inlawi thu dâm ka lo hriet a, hringdama mani inlum a hung lĂ»t hi Pathien áąhuoina lieu lieu a nih, ei Pathienin ropuina chang sien. In an tlung hnung le an enkawl pei dan chu ei hriet seng a ni kha.
Ka hrietsuol el am aw...Pate Ropui le phone-a kan inbiek nuhnung tak chu 2019 Kristmas lai ni tlatin ka hriet. Ka hrietsuol el thei. Chieng taka ka hriet chu Kohran Lengkhawm Hall kawtkhar bula ka ngir lai a nih. Video call-in a mi hung biek a, kan va hlim de aw...kha áąum khan!
Tuhin ama Inah umin doctor thiem le nurse fel tak tak hai monitor-na hnuoi le a nuhmei, nau le u le nau bâkah hmangaituhai duothrawn dawngin a um ti a ni a.Bangalore-a an um lai, biek thei a ni le ni naw kân dawn a, ka Nute Ngurchawngmawi-in "I pate chu phone-a biek thei a ni ta nawh, zaizira inbie kan ni tah" tia a mi hril áąuma keia áąĂŞk hung tla mi dĂŞng kha vawisun chen hin chu áąĂŞk zungzâm chun ka taksa a la fang kuol zing chu a ni si a!!
Ei hmangai, mi hmangai, ei ngainat, mi ngainatu, unau le ruoláąhaa ei en le mi entu hai hlutzie hi hrilkhipui ding a vâng. An hlutna chu tangka le lunghlua inchâwk thei a ni nawh. Chuong mihai chu ei dam sâwt po leh ei chân inzing el ding chu a ni si a maw!! Ko kĂ®r thei lo nunhlui, theinghil thei lo ding muol liem ta si hlimlaini hai, chel ngir ruollo mi fesan mĂŞk Pate Ropui sulhnung mi maksan pĂŞk hai hi ka la dama fang nawk ni a la um a ni khawmin ka khâtin ka fang ding a ni ta awm si a. Kan hmurkuong vĂŞ na, kan theipaling lona, Senvawn reserve-a kan inse rutna, Zopuitlanga kan thingthupui thlamna, Zopheia kan aihretil zawngna, Chârte muola kan hulhĂ» dawn thlamna hmunhai khi ka umna Sakawrdai a inthawkin ka hmu thei a, hi ka thu ziek mĂŞk lai hin mitah sĂ»m a hung zĂ®ng áąan a, saihla khawm nisien- A hmun leh tlangte dang si lo, ka thlir ning thei lo ve ka tinaw thei naw a ni ie.
(Vawisuna hi Pu Lalropui Pulamte chanchin ka ziek zo chie lâi hin Van Kona dawngin a mi maksan thu ka hrietzui a, nat, lungngaina, áąap le rinumna um ta nawna ram, chungtieng Jerusalem tieng inlawiin Vanramj Kawtsuo ah Van Angelhaiin thlakhawngin an lo hmuok ta ding a ni si a. Adieu....pa Ropui....thlamuong takin i chawl hadam tah, kan lawmpui che.)
