Responsive Ad Slot

EI HMING SAK DÂN HI !

Saturday, August 3, 2019

/ Posted by Simon L Infimate

~ H.Zaneisang

Ei awng hmang le ziek dânah, ‘Ei’ ti awngbau tu khawma a hmang a ni chun, chu ‘ei’ ti thumal hmangtu chun, ama le an biekpui or tuhai am a nih, huom chin chu a nei ngei ding a nih. Chuong angin, hi thuziek ziektu’n, ‘ei’ ka hei ti hin a huop chin chu, ‘Keima mimal, ka sûnghai le ka ‘Iemie chanpuihai’ or ka chipui ‘Hmar-hai’ a huom vawng a nih, ti lo hre hmasâng ei ta. Ei thupuiin a tinzâwn tak chu, ‘Hmar awng hmanghai hming sak dân’ chungchâng a ni chu, hohlimnaa hmang ei tum tak chu. Kei hi thuziek ziektu hin, hming sak thuah  mimal zalênna sawisêl zâwnga ka kawlawm ka lo inlet a ni khawm a, a ngaidân tâwk lo thiem ei ta. A san chu, ei hming sak dân chungchânga negative comment ka pêkna kawngah, kei le ka sûnghai kan him bîk tlat naw leiin, mihai sawisêl el ni lovin, mani le mani insawisêl ka ni bawk leiin, inphalam rak dâ’l ka tih.


Upa ṭawng takin, kei, hi thuziek ziektû’n ka hriet phâk chin, tuhma kum 60 vêl liemtah lai khan chu, nuhaiin nau an nei a, naute an hung pieng khan, ei pi le puhai khan ‘nau hming an sak hlak kha a nih a. Chunga Pathien ei inpâkna hla a khawm, ‘A chun sakhming an lam pha chun um ka tih ..,’ ti khawma ei sak hlak khatie maw. Tulai hang tharhai ruok chun, hming sak lovin a phuokin ei phuok ta lem niâwm a nih. Kei ve bawk khawm hin, ‘trinity’ nêka tam ka tuhai hming ka lo sak ve tah. Hming ruok chu ka la phuok ve nawh. awng hmang thua chau ni lovin, kawng iengkimah, hang tharhai hin hang hluihai an mi keiphît mêk pei chu a ni tah âwm ie ! hang thar khawvêl a ni tah bawk lei khawm nîng a tih ie. Ti dai inla, Bible-ah nautê inpiengtir lova naupang an/ei inpiengtir dai khawm hi a fûk chie nawh, i ti ve deu naw maw ? (Isai 9:6 thu en hman rawh)

Naute pieng OR naupang pieng, an naw leh naute hming sak or phuok chungchâng thu chu um danga hril dingin zâmsan ei ta. Tuhma kum 50/60 vêl liem tah lai a, ‘tumana i hming?” tia indawnna ei siem hlak kha, tulai hang tharhai ruok chun, ‘iemana i hming ? ei ti tah lem a. Tuhmâ deu khan chu, ei la hriet chieng lo mi tukhawm, an hming ei indawn a, an mi hril, an’naw leh chanchinbua hming ei hmu hrim hrimhai kha, an hminga inthawk khan ‘Ama hi chu Sinlung suok Hmar nau a ni ngei hi’ tia hriet nal nal thei dingin hming ei sak hlak kha a nih a. Tulai thangtharhai, za ah 70 nêka tam dinghai hi chu, an hminga inthawk ringawt chun ieng mi le ieng chi (hnam) am an nih ti hriet an intak ta hle !

Hnam danghaiin ei hming an lam thiem nawh ti lei am? mani hnam hmusita sâphai ei ngaisâng luot lei, kei chun ka hriet nawh, sâp hming nei ei tum ta deu vawng khawm nisien a hawi bâk el ? Ei sâp nêl nuol deu vawng tah niâwm a nih. Hi lungril le ngaituonaa inthawk char hin, ei tawng khawm hnam dangin an tiemin an ziek thiem nawh ti suonlamin, ei hawrawp (alphabet) chenin ei chingpher nuoi pei chu an tah hi ! Mimal zalênna hmang suol society chu ei va ni ngei ! Ei hming sak dân le thu ei ziek chânga mani hawrawp ngei inzâna nei hak lova ei nuom a ninga ei chingpher dâna inthawk hin, hnam inthuruol lo ei ni zie khawm a târlang chieng hle ni’n ka hriet hlak.

Tuhmâ kum 50 nêka tam hman liemtah lai khan chu, magazine le newspaper-a hming chuong hrim hrim kha, an hminga inthawk, hi pa/ hi nu hi chu Sinlung suok Hmar mi a ni hih, ei ti nal nal thei hlak kha a nih a. Tu huna ruok chu, nitin chanchinbua sin hmu tharhai hming ni sien, Pâwl 10 or Pâwl 12 results newspaper-a hung suokhai khawm, hi minu hi mipa hming hi chu a sâp nêl nuol êm el, Hmar mi ni ngei a tih, ti bâk chu; ei unau zohnathlâk hnam (chi) danghai angin, an hminga inthawk ringawt chun mani chi le kuonghai ei hriet (identify) thei ta nawh. 

Sâp hming le Bible-a ringtu hming inziekhai hming put ei uor deu deu a, a hen lem chun inthlahrungna nei map lovin mi hnam hming, entirna dingin Kenedy ti dâm chenin ei lo put mêk pei ta bawk! Chu chau chu an le, thenkhat lem chu, ‘vawisûn vâna inthawka hung tum thla hlawl chau i ni ?’ ti ding khawpin Pathien hming, a hnam thlang Israel-hai lem chun a sâm khawm an sâm ngam lo Jehova ti hming put hiel khawm ei um tah niâwm a nih. Zani lai khan kan in kâwlah Jehova le David an in suol a, Jehova lem kha a tlâwm zawr hnêp el a; a va zie naw thei ngei! Thuthlung hlui huna khan chu, David, khawvêl lal ropui le hmingthang tak khan Jehova kha chu a ngam naw naran el khawm ni lovin, Jehova tirtâwn (zawlnei) tawngbau hni khat takngiel khawm tuor lovin mitthli leh an sawp zâk el chu a ni si kha tie ! Tulai khawvel le a sunga chêng mihriemhai nun hi a letlingin a linglet zo tah khawm a ni âwm ie, Jehova meu khawma David takngiel khawm zuk ngam ta thlâwt lo pu chuh !

Chu chau chu a ni le ! Kum hni lai liemtah khan zân khat chu ka vawikhat hanghar inzuna ka fe chu, kan tuol lai inhnek ri deu chawr chawr le, chu ruola, ‘In thaw ta naw ro ..’ tia invau ri ka hriet le inruolin ka tlânsuok a. Gate hawnga ka hei suok chu, lamlien lai pakhat chu a lo inlet dêr el a. An rûm deu ngal ngal a. Tu am a nih a, ti ka hang indawn chun, William-a naupa Jehovah a ni thu an mi hril a. Tu’m a vawtu ti ka hang indawn leh, Francis naupa Immanuel vuok a ni thu an mi hril a. Jehova saw keitho unla, inrêngin  in in sengah inlawi ro, ka ti chun an inhedar sang  sang a. Kei khawm chu kan inah lûtin, thil umzie ka ruolnû’n a mi hang indawn chun, ieng danga dawn lo chun, ‘Iengkim thaw thei Jehova meu khawma a naupa Immanuel khawm zuk ngam ta lo el pu chuh !’ ka hang ti chu, ka ruolnu chu a bangbo kher el !   
         
Awle, ei society hi ei chêngna hmun peiah, ‘awng, Culture le Identity hran nei kan nih’ tiin politics khawm ei phâk tawk ang peiin ei buoipui a. An dik hrim a, awng hran nei, culture hran nei le hming sak dân khawm (mumal tak hang ting ei tih) nei ei lo ni tah hlak a. Tuhma deu khan chu nitin chanchinbua hming chuonghai chu ieng chi le ieng hnam am an nih a, ti ei inhriet thei vawng hlak kha a nih a. Entirna dingin Mutum Thoiba Singh hming puttu chu Meitei a nih ti ei hriet thei nghâl angin, Zohnathlâk seng seng lai khawm Thangliana chu Lusei (Duhlian) tawng hmang society bîka um a nih ti ei hriet thei nghâl a. Thanglian ti ringawta inziek chu Paite or Zohnathlâk G goup laia mi  a nih ti ei hriet thei nghâl bawk a. Amiruokchu, hming chu Thanglien ti hming puttu ruok chu Hmar a nih ti ei hriet thei nghâl bawk hlak. Mani chibing hming sak dân bîk hi ei unau hnam danghai chun indik le ringum takin an la kengkaw zing. Hmar hmingah vowel a, e, i, o, u,-hai hi pahnih, pathum inkawp a tam êm êm lai ei unau Zohnathlâk hnam danghai lai ruok chu a um ve naw thung. Hmar hming indik takah  ‘niang’ ‘thian’ ‘ching’ etc ti thumalhai hi a um ve ngai naw hlak kha a nih a; tu ruok hin chu ei hminga inthawk ngawt chun Zohnathlâk chi hran hranhai laia ieng hnam (chi) tak am ei nih a, an naw leh Sâp am ei lo ni rau tah ti hriet thei lo ei tam tah khawp el.
         
Chuong thilhai chu iem ei hril nasan? Nang tiemtu chun, ‘mimal hming ziek thua chu a hming saktu or hming neitu mimal zalênna a ni’n nâwm’ i ti ni mei a tih. Mimal zalênna a nih ti chu kei khawma ka hriet te meu el. Amiruokchu, mani identity inhmang hak khawpa ei pi le puhaiin hming an lo sak dân culture khawm inzâ ta lova ei rîla râ ei nauhai hming ei nuom nuom ei insaktir el ta hi chu, ei mizie nghet naw zie le, mani inringzo tâwkna ei tlâksam leia hnam boralna ding tluonglam hraw mêk zing ei nih ti puonglangna tha tak a nih.  Hming chau an le, mi tam tak lem chun ei chibing (sub-tribe) chenin ei thlâk ngam a ni hi! Mimal hming chu mimal zalênna a ni lai zingin ……….. Hril sei dâl ei tih ie, thimthama mi kuk thlu nuom hiel khawm lo umpal thei a ni leiin. I mimal hming chu a ni ni lo ni sien, hnam (chibing) hming ruok chu nang le kei a lo ziek danglam el chi a ni ve nawh. Hmar hnam sûnga hin |hiek an um ngei tia chun ka chieng a,|hiak ti hnam (chi) an um ruok chu ka hriet nawh. Chuong angin, |hiek hnam kaupêngah Ralsun an um a, Ralchhun ti ruok chu an um ka hriet nawh. Ka chêngna ina inthawk hla rak lovah Muolvaiphei khuo a um ti ka hriet a; Mualvaiphei ti khaw hming put a um thu ruok chu ka hriet nawh.
         
Ei unau Zohnathlâk hnam danghai leh ei innei pawl mêk a. Ei nau, ei tûhai chu, an pi le puhai (maternal grandfather/ mother)-in an nuom dân dâna an sak ei phal lai, eini ruok chun ei naunu (chi/hnam dang nei) nauhai hming ruok chu ei sak ve thei naw thung. Hi hi thil hotê, ûksak tlâk lo thil ah i ngai el thei. I ring ang rawka thil ho an nawh. Lungâwi taka hnam boralna tluonglam hraw mêk ei nih ti ei in hrietsuok vat naw a ni lem chun ngaituo um tak nîng ei tih. ‘Pathienin hnamin a mi siem ve a, tawng a mi pêk bawk a,’ tia khêk khêkhai hieng lâwm lâwma ei derdêp el hi iem a san nîng a tih aw? Ni khat lam chaua khawm ei nina inphatin mani tawng takngiel khawm ei inzapui pei el an ta naw maw?
         
Hieng thil tê tê, mani nina anga inlang ngam lo, an piengtira inthawk Hmar an ni ang hrima Hmar tawnga bufa, Hmar tawnga inhnâwm le Hmar tawnga nuhmei pasal innei; naupang/ naute hming sak châng khawm Hmar hming indiktak sak le put hlakhai kha; awng dang hmangna society dangah an hei khawsaa, an Hmar awng thiemin kum khat êm khawm dai lova an pilhmang el ka hmu le ka hriet châng lem hin chu, William Shakespeare-in Hamlet tienami a ziek ah, ama piengna nu ngei ringumnaw zie a hang hrietin, lungril nâ le beidawngin “Oh frailty, thy name is women,” tia a lo insam suok ang el in, “Oh frailty thy name is Hmar,” ka ti nuom deuthaw a nih. Amiruokchu, Baal hmaa la dingthahuon ve ngai lo ka unau mi ringum tam takhai leiin ti êm love !

Author’s E-mail-  hzaneisang@yahoo.com

Don't Miss
© all rights reserved
made with by Simon L Infimate